اگر از آن دسته افرادی هستید که دوست دارند هر از گاهی رویدادهای عجیب نجومی را ببینند، آسمانهای ماه ژوئن چند شگفتی برایتان دارد.
اول از همه، یک مورد نسبتاً نادر وجود دارد. در تاریخ ۲۷ ژوئن، اگر دوربین دوچشمی قدرتمند یا یک تلسکوپ کوچک داشته باشید، میتوانید سیارک بالقوه خطرناک ۱۵۲۶۳۷ (۱۹۹۷ NC1) را در نزدیکترین فاصلهاش در بیش از ۴۰۰ سال گذشته مشاهده کنید. بهتر است این فرصت را از دست ندهید، چون این سیارک نسبتاً بزرگ (اندازه دقیق آن فقط پس از مشاهده با رادار در زمان عبور نزدیک مشخص خواهد شد) تا ۲۸ ژوئن سال ۲۱۳۳ دوباره چنین نزدیکیای به زمین نخواهد داشت.
در آسمان شب چیزهای زیادی برای دیدن وجود دارد و چند رویداد کمنادرتر هم در جریان است. یک روز بعد از اینکه این جرم نزدیک به زمین را تماشا کردید، میتوانید شاهد همراستایی سیاره مریخ با خوشه ستارهای معروف پروین یا «هفت خواهران» باشید.
مریخ در مسیر خود در منظومه شمسی به این خوشه نزدیکتر شده و در تاریخ ۲۸ ژوئن در نزدیکترین فاصله خود با آن قرار میگیرد. در آن شب، تنها حدود ۴.۴ درجه با این خوشه در آسمان فاصله خواهد داشت.
چرا این رویداد مهم یا چشمگیر است؟ در واقع از نظر علمی چیز خاص یا بحرانیای نیست—بیشتر یک منظره زیبا و دیدنی است. اما این به معنای بیاهمیت بودن آن نیست، چون نگاه کردن به خوشه پروین در یک شب صاف میتواند بخش مهمی از تاریخ بشر را یادآوری کند؛ چرا که این خوشه احتمالاً یکی از قدیمیترین داستانهایی است که انسانها روایت کردهاند.
اولین چیزی که بیشتر انسانهای امروزی هنگام نگاه کردن به هفت خواهران متوجه میشوند این است که فقط شش ستاره بهوضوح دیده میشود. این خوشه در واقع هزاران ستاره دارد، اما تنها چند عدد از آنها بدون تلسکوپ قابل مشاهدهاند و همین ستارهها در اسطورههای باستانی جای گرفتهاند.
در اسطوره یونانی، این هفت خواهر دختران اطلس و پلیونه هستند. چون اطلس مشغول نگه داشتن آسمان بود، نمیتوانست از دخترانش محافظت کند. وقتی شکارچیای به نام اوریون آنها را تعقیب میکرد، اطلس آنها را به ستاره تبدیل کرد تا نجاتشان دهد.
در اسطوره بومیان استرالیا نیز داستانی بسیار مشابه وجود دارد: گروهی از خواهران که توسط شکارچی مردی دنبال میشوند و در نهایت به ستاره تبدیل میگردند.
در سال ۲۰۲۰ پژوهشگران از این شباهت شگفتزده شدند، چون بین فرهنگهای اروپایی و بومیان استرالیا هیچ تماس مستقیمی از حدود ۱۰۰ هزار سال پیش تا ورود بریتانیا در سال ۱۷۸۸ وجود نداشته است.
این موضوع که هر دو فرهنگ از «هفت خواهر» صحبت میکنند، در حالی که امروزه فقط شش ستاره با چشم غیرمسلح دیده میشود، باعث شد دانشمندان شبیهسازیهایی انجام دهند. نتیجه نشان داد که حدود ۱۰۰ هزار سال پیش، ستارهای به نام پلیونه احتمالاً قابل مشاهده بوده و امروزه آنقدر به اطلس نزدیک شده که دیگر با چشم غیرمسلح جدا دیده نمیشود.
پژوهشگران در کتاب Advancing Cultural Astronomy نوشتهاند:
«وقتی استرالیاییها و اروپاییها آخرین بار با هم بودند، در حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال پیش، خوشه پروین احتمالاً به شکل هفت ستاره دیده میشد.»
آنها اضافه کردند که شباهت داستانها میتواند نشان دهد این روایت بسیار قدیمیتر از جدایی انسانها از آفریقاست.
علاوه بر این، خوشه پروین روی دیسک آسمانی نِبرا نیز دیده میشود؛ یکی از قدیمیترین بازنماییهای شناختهشده از آسمان شب. در آن هم این خوشه به شکل هفت ستاره نمایش داده شده است، نه شش ستارهای که امروز میبینیم، و همین موضوع این سؤال را ایجاد میکند که آیا آن «ستاره هفتم» در زمانهای نسبتاً نزدیکتر هم قابل مشاهده بوده است یا نه.
در مجموع، دیدن خوشه پروین همیشه ایده خوبی است؛ هم به خاطر زیباییاش و هم برای فکر کردن به ریشههای داستانهای انسانی. و در کنار آن، بد نیست نگاهی هم به مریخ بیندازید.
