بخش بزرگی از زمینهای قابل سکونت کره زمین برای کشاورزی استفاده میشود قرار دارد و دامپروری بخش عمدهای از این فضا را به خود اختصاص داده است؛ صنعتی که علاوه بر اشغال زمینهای وسیع، پیامدهای زیستمحیطی منفی فراوانی به همراه دارد.
با وجود حجم بالای زمین و فشارهای زیستمحیطی ناشی از دامداریها، کشاورزی حیوانی و تولید محصولات لبنی تنها سهم کوچکی از کالری و پروتئین مصرفی بشر را تأمین میکنند. بر اساس آمارهای موجود، این بخش تنها حدود ۱۷ درصد از کالریهای مصرفی جهان را فراهم میسازد.
پژوهشگران بریتانیایی در مطالعهای تازه که در نشریه فرانتیرز این استِینابل فود سیستمز انتشار یافته است، راهکار جایگزینی را برای تولید سنتی شیر بررسی کردهاند که پتانسیل بالایی برای آزادسازی زمینهای اختصاصیافته به گاوهای شیری دارد.
بر اساس محاسبات پژوهشگران، اگر بریتانیا شیر سنتی را با محصولی جایگزین کند که از طریق فرآیندی موسوم به تخمیر دقیق به دست میآید، ردپای کربنی و مصرف زمین تا ۹۶ درصد کاهش خواهد یافت.
جید وارن، پژوهشگر علوم محیطزیست از کالج لندن و همکارانش مینویسند که اجتناب از پرورش دام و کشت علوفه برای آنها میتواند پتانسیل عظیمی در صرفهجویی زمین ایجاد کند.
این فناوری نوین از میکروارگانیسمهای مهندسیشده ژنتیکی نظیر مخمرها یا قارچها برای تولید ترکیباتی از جمله پروتئینهای موجود در شیر گاو بهره میبرد. ابعاد مختلف این روش دهههاست که کاربرد دارد، اما پیشرفتهای اخیر تکنولوژی منجر به فراهم شدن امکانات جدیدی در تولید مواد غذایی شده است.
در فرمولاسیونهای جدید، پروتئینهای شیر با چربیها و قندهای گیاهی ترکیب میشوند و فاقد لاکتوز یا کلسترول هستند، در حالی که بسیاری از ویتامینها و مواد معدنی شیر طبیعی را نیز در خود دارند. با وجود جذابیتهای زیستمحیطی این فناوری، ارزیابیهای پیشین عمدتاً به ردپای کربن آنها محدود میشد.
تیم پژوهشی وارن در این تحقیق جدید، میزان زمین لازم برای تولید یک تن شیر حاصل از تخمیر دقیق را در بریتانیا محاسبه کردند. آنها سپس این مقدار را با زمینهای مورداستفاده برای چرای دام و کشت خوراک آنها مقایسه کردند.
نتایج بهدستآمده بسیار شگفتانگیز بود؛ جایگزینی تنها ۲۰ درصد از تولید سالانه شیر بریتانیا با این فناوری میتواند نزدیک به ۸۵۹ هزار هکتار زمین را آزاد کند. اگر این نسبت به پنجاه درصد برسد، میزان زمینهای آزادشده بیش از دو برابر خواهد شد و جایگزینی کامل، مساحتی معادل کشور دانمارک را به طبیعت بازمیگرداند.
پژوهشگران عنوان میکنند که این زمینهای آزادشده را میتوان برای بازپیوند به طبیعت، سکونتگاهها یا تأمین غذای جمعیت روبهرشد استفاده کرد و این اقدام میتواند در راستای اهداف خالص صفر تا سال ۲۰۵۰ را به طور کامل محقق سازد.
محققان همچنین متذکر میشوند که این تغییر رویکرد میتواند خلأ موجود در اهداف خالص صفر بریتانیا را پر کند؛ اهدافی که خواستار آزادی اراضی کشاورزی برای احیای جنگلها تا سال ۲۰۵۰ هستند اما راهکاری برای حفظ سطح تولید مواد غذایی ارائه نمیدهند.
جید وارن و همکارانش توضیح میدهند که با توجه به حساسیتهای سیاسی تغییر الگوی غذایی، این فناوری میتواند به سیاستگذاران کمک کند تا بر موانع موجود بر سر راه کاهش دامپروری غلبه کنند.
اگرچه این مطالعه بر بریتانیا تمرکز دارد، اما دستاوردهای آن میتواند پیامدهای جهانی به همراه داشته باشد و به کشورهای مختلف جهان کمک کند تا اراضی خود را به سوی اهداف پایدارتر هدایت کنند. در دنیایی که مصرف شیر در حال افزایش است، جستوجوی راهکارهای کارآمد ضرورت مییابد.
جزئیات کامل این پژوهش علمی در فرانتیرز این استِینابل فود سیستمز منتشر شده است و چشمانداز تازهای را پیش روی صنایع غذایی جهان قرار میدهد.
