در مرکز خوشه کهکشانی «ابل ۲۰۲۹» (Abell ۲۰۲۹)، کهکشانی غولپیکر به نام «IC1101» قرار دارد که شکل آن چیزی میان یک کهکشان بیضوی و مارپیچی است. این کهکشان آنقدر بزرگ است که در مقایسه با آن، کهکشان راه شیری مانند جرمی بسیار کوچک به نظر میرسد. اکنون مشاهدات جدید نشان دادهاند که IC1101 حتی از برآوردهای قبلی نیز بزرگتر است و همچنان به رشد خود ادامه میدهد.
در خوشههای کهکشانی، کهکشان مرکزی معمولاً بزرگترین عضو خوشه است و با برخورد و ادغام با دیگر کهکشانها به مرور زمان رشد میکند. بنابراین بزرگ بودن IC1101 چندان عجیب نیست، اما اندازه آن همچنان فراتر از حد معمول است.
پژوهشگران با استفاده از دادههای جدید ثبتشده توسط تلسکوپ «آیزاک نیوتن» در جزایر قناری، توانستند با دقت بیشتری مرز این کهکشان را تعیین کنند. از آنجا که کهکشانها مجموعهای عظیم از ستارگان هستند، مرز مشخص و ثابتی ندارند؛ اما میتوان نقطهای را که تراکم ستارگان بهطور چشمگیری کاهش مییابد، بهعنوان لبه تقریبی آن در نظر گرفت.
بر اساس این پژوهش، قطر IC1101 اکنون حدود ۱.۷ میلیون سال نوری (۵۲۰ کیلوپارسک) برآورد شده است؛ رقمی که بهمراتب بیشتر از برآوردهای پیشین، یعنی حدود ۳۷۰ هزار سال نوری (۱۱۴ کیلوپارسک)، است.
البته هر کهکشان توسط هالهای گسترده احاطه شده که ابعاد کلی آن را بسیار بزرگتر میکند، اما این مطالعه توانسته است محدودهای را که بیشتر ستارگان کهکشان در آن قرار دارند، با دقت بیشتری مشخص کند.
برای مقایسه، قطر کهکشان راه شیری حدود ۱۱۰ هزار سال نوری است؛ بنابراین IC1101 تقریباً ۱۵ برابر پهنتر از راه شیری است. از نظر حجم نیز حدود ۴ هزار کهکشان هماندازه راه شیری میتوانند درون آن جای بگیرند.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتهاند:
«در این مطالعه، تصویربرداری فوقعمیق و تحلیل فوتومتری IC1101 را انجام دادیم تا گستردگی این سامانه عظیم را مشخص کنیم. بر اساس تغییرات ساختاری آشکار در پروفایلهای شعاعی، از جمله روشنایی سطحی، چگالی جرمی سطحی، رنگ و بیضوی بودن، توانستیم مرز این کهکشان را اندازهگیری کنیم.»
جرم ستارهای IC1101 نیز بسیار چشمگیر است. این کهکشان میزبان ستارگانی با مجموع جرمی معادل حدود ۳.۴ تریلیون برابر جرم خورشید است؛ یعنی بین ۹ تا ۳۴ برابر جرم ستارهای موجود در کهکشان راه شیری. البته با توجه به ابعاد فوقالعاده بزرگ آن، تراکم ستارگان در IC1101 نسبت به راه شیری کمتر است.
این پژوهش همچنین نشان میدهد که IC1101 همچنان در حال رشد است. پژوهشگران با استفاده از دادههای تلسکوپ پرتو ایکس «چاندرا» وضعیت گازهای موجود در خوشه کهکشانی را بررسی کردند.
نتایج نشان داد که در اطراف IC1101 آشفتگیهای فراوانی در گازهای داغ خوشه وجود دارد؛ موضوعی که احتمالاً ناشی از جذب اخیر مواد و ادغام با اجرام دیگر است. به بیان دیگر، این کهکشان غولپیکر هنوز به پایان روند رشد خود نرسیده است.
پژوهشگران در مقاله خود مینویسند:
«با قطر تأییدشده حدود ۵۲۰ کیلوپارسک، IC1101 بزرگترین کهکشان شناختهشده تاکنون است؛ با این حال، نواحی بیرونی آن نشانههای آشکاری از ادامه تجمع جرم را نشان میدهند که بیانگر ادامه رشد ابعاد فضایی این کهکشان است.»
خوشه کهکشانی Abell ۲۰۲۹ در فاصلهای بیش از یک میلیارد سال نوری از زمین قرار دارد. همچنین IC1101 میزبان یکی از بزرگترین سیاهچالههای فوقپرجرم شناختهشده است که جرم آن دهها میلیارد برابر جرم خورشید برآورد میشود.
