دود ناشی از آتشسوزیهای گسترده جنگلی دیگر فقط یک مزاحمت بصری نیست که آسمان شهرها را خاکستری کند؛ بلکه تهدیدی جدی برای سلامت انسان است که اعضای مختلف بدن، از جمله قلب، مغز و حتی جنین در حال رشد را تحت تأثیر قرار میدهد. تصاویری از شهرهایی که در دود غلیظ فرو رفتهاند، مانند برج CN تورنتو یا میدان ملی واشنگتن، به نمادی سالانه از این پدیده تبدیل شده است.
دود آتشسوزی حاوی ترکیبات مضری مانند ذرات ریز (PM2.۵)، دیاکسید نیتروژن (NO2)، ازن، هیدروکربنهای آروماتیک و سرب است. این مواد میتوانند به عمق ریهها نفوذ کرده و باعث آسیب و اختلال در تنفس شوند. ذرات کوچکتر حتی میتوانند وارد جریان خون شده و اثرات مخرب خود را حتی پس از رفع دود ادامه دهند.
تحقیقات نشان دادهاند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض ذرات PM2.۵ ناشی از دود آتشسوزی، خطر سکته مغزی را در افراد مسن افزایش میدهد. دانشمندان معتقدند دود آتشسوزی فقط یک خطر فوری برای تنفس نیست، بلکه کل بدن را تحت تأثیر قرار داده و باعث استرس اکسیداتیو میشود که میتواند بیماریها را تشدید یا تسریع کند.
مطالعات جدیدتر حاکی از افزایش حملات قلبی، مشکلات قلبی-عروقی و بحرانهای سلامت روان در میان افرادی است که در معرض دود آتشسوزی قرار گرفتهاند. این ذرات مضر میتوانند از طریق جریان خون به سایر نقاط بدن منتقل شده و آسیبهای جدی به بار آورند.
هنگامی که آتشسوزی به مناطق مسکونی گسترش مییابد، دود حاصله تنها از سوختن گیاهان نیست، بلکه ترکیبی از مواد شیمیایی خطرناک مانند پلاستیکها، فلزات سنگین و آرسنیک را نیز شامل میشود که خطرات مضاعفی برای سلامت عمومی ایجاد میکند.
اثرات حاد دود تنها بخشی از ماجراست. ذرات PM2.۵ با بیماریهای مزمن از جمله بیماریهای خودایمنی مرتبط دانسته شدهاند. همچنین، قرار گرفتن در معرض دود در دوران بارداری خطر زایمان زودرس و تولد نوزادان با وزن کم را افزایش میدهد و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آن با برخی سرطانها مرتبط است.
تحقیقات نشان میدهد که هیچ سطح ایمنی مشخصی برای قرار گرفتن در معرض دود آتشسوزی وجود ندارد؛ به این معنی که حتی مواجهه مکرر با دود با شدت متوسط نیز میتواند اثرات زیانباری داشته باشد.
طبق گزارش مرکز ملی هماهنگی آتشسوزی، بیش از ۱.۵ میلیون هکتار از زمینهای آمریکا امسال سوخته است و میزان زمینهای سوخته سالانه در آمریکا دو برابر سه دهه پیش شده است. این مقیاس گسترده، نگرانیها را درباره آینده سلامت عمومی افزایش داده است.
برآوردهای اخیر نشان میدهد که بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۵، ممکن است ۱.۹ میلیون مرگ اضافی ناشی از ذرات PM2.۵ دود آتشسوزی رخ دهد. این آمار شامل افراد باردار، کودکان، افراد مبتلا به آسم و بیماران سرطانی میشود.
یک مطالعه دیگر که در سال جاری منتشر شد، به طور محافظهکارانه بیش از ۲۴,۱۰۰ مرگ در سال در ایالات متحده را بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۰، صرفاً ناشی از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض دود آتشسوزی تخمین زده است. این رقم نگرانکننده، لزوم توجه جدی به این مسئله را یادآور میشود.
بسیاری از افرادی که هفتهها در هوای دودآلود زندگی میکنند، ممکن است بلافاصله دچار علائم شدید نشوند، اما اثرات بلندمدت آن میتواند شامل سرفه، تنگی نفس، گلودرد، سردرد و مه مغزی باشد که حتی پس از رفع دود نیز باقی میماند.
همچنین، شواهدی در حال ظهور است که نشان میدهد قرار گرفتن در معرض دود آتشسوزی میتواند منجر به مشکلات شناختی و افزایش خطر افسردگی شود.
برای کاهش اثرات دود آتشسوزی، یافتن فضاهای با هوای پاک (مانند پناهگاههای تعیین شده یا حتی کتابخانهها)، استفاده از ماسکهای با کیفیت در فضای باز (اگرچه محافظت کامل را تضمین نمیکنند) و اطمینان از بسته بودن کامل درزهای پنجرهها و سیستمهای تهویه منزل توصیه میشود.
