در اعماق تاریک اقیانوس، جایی که بقا به معنای شکار یا شکار شدن است، روشن کردن بدن برای بسیاری از موجودات راهی برای استتار محسوب میشود. اما به تازگی دانشمندان شواهدی یافتهاند که نشان میدهد یکی از شگفتانگیزترین موجودات درخشان دریا، ممکن است از نور خود به شیوهای کاملاً متفاوت استفاده کند.
کوسه کیتفین (کوسه کیتفین) که به عنوان بزرگترین مهرهدار درخشان جهان شناخته میشود، به نظر میرسد هیچ شکارچی طبیعی ندارد. این موضوع باعث شده تا محققان حدس بزنند که نورافشانی آن نه برای پنهان شدن از شکارچیان، بلکه برای شکار طعمههایش کاربرد دارد.
استتار نوری یا استتار نوری، یکی از روشهای رایج در اقیانوسهای آزاد است. این تکنیک به موجودات کمک میکند تا با تقلید نور محیط، از دید شکارچیانی که از بالا به آنها نگاه میکنند، پنهان شوند. نورافشانی از زیر بدن، سایه حیوان را در برابر نور کم فیلتر شده از سطح آب محو میکند.
اما کوسه کیتفین، که درخشان بودن بدنش تنها چند سال پیش تایید شد، به دلیل نداشتن شکارچی طبیعی، انگیزهای قوی برای استفاده از این نور برای استتار ندارد. پس این نور برای چه هدفی به کار میرود؟
استتار نوری نیازمند دقت بالایی است؛ نور باید با نور محیط تطابق داشته باشد. یکی از ویژگیهای عجیب کوسه کیتفین، پوشش کامل نورانی بدن آن، از جمله باله پشتی است. اگر هدف فقط استتار بود، چرا باله پشتی نیز باید بدرخشد؟
برای یافتن پاسخ، محققان هشت کوسه کیتفین زنده را که به صورت اتفاقی در شرق نیوزیلند صید شده بودند، مورد بررسی قرار دادند. آنها سه سوال کلیدی را مطرح کردند: شدت نور چقدر است؟ رنگ آن چیست؟ و مهمتر از همه، در چه جهتی میتابد؟
نتایج نشان داد که نور زیر بدن کوسه، رنگ و شدت نوری مشابه نور روز در اعماق دریا (حدود ۴۸۰ تا ۵۴۰ متر) دارد که با زیستگاه این کوسه همخوانی دارد. این نور به رنگ آبی-سبز با طول موج ۴۹۱ نانومتر است.
اما نکته عجیب زمانی آشکار شد که جهت تابش نور بررسی شد. برخلاف انتظار برای استتار، نور کوسه کیتفین به جای تابش مستقیم به سمت پایین، به طور گستردهای به طرفین پخش میشد. این اثر به خصوص در قسمت جلوی کوسه، مانند پوزه، فک و بالههای سینهای، قویتر بود.
محققان در مقالهای که در آیساینس منتشر شد، محققان مینویسند که این نورافشانی جانبی، مانند یک “چراغ جستجوگر بیولوژیکی” عمل کرده و کف دریا را در اطراف کوسه روشن میکند و به این ترتیب به تشخیص طعمه در محیط تاریک کمک میکند.
این ایده چندان هم دور از ذهن نیست. موجودات دریایی دیگری مانند ماهی فانوسی (ماهی فانوسی) و گونههایی از ماهیهای فکدراز نیز از نورافشانی برای یافتن طعمه استفاده میکنند. در واقع، این دو استراتژی میتوانند مکمل یکدیگر باشند؛ نور به سمت پایین برای پنهان شدن از طعمههای پایینی و نور به طرفین برای شکار طعمههای جانبی.
این یافتهها همچنین میتواند توضیحدهنده سرعت پایین شنای کوسه کیتفین باشد. این کوسه با سرعتی تنها ۱۳ سانتیمتر بر ثانیه حرکت میکند، اما طعمههایش اغلب گونههای سریعی هستند. استفاده از روشهای پنهانکاری و غافلگیری، استراتژی منطقی به نظر میرسد.
اما ویژگی عجیب دیگر، باله پشتی درخشان کوسه است. این نور به قدری ضعیفتر از نور زیر بدن است که به هیچ وجه برای استتار مناسب نیست. محققان محققان مینویسند که این الگو با استتار سازگار نیست و بیشتر به سیگنالدهی درونگونهای یا جذب طعمه اشاره دارد.
با این حال، دانشمندان تاکید میکنند که این نظریهها هنوز نیاز به تایید در محیط طبیعی دارند. مشاهده رفتار کوسهها در زیستگاه اصلیشان برای اثبات این فرضیهها ضروری است.
یافتههای جدید نشان میدهد که درک ما از استتار نوری ممکن است کامل نباشد. کوسه کیتفین با استفاده از یک سازوکار واحد، هم میتواند خود را پنهان کند و هم طعمههایش را بیابد.
