با ذوب شدن یخهای قطب جنوب، مقادیر زیادی جیوه که طی دو قرن گذشته در این قاره یخزده انباشته شده بود، به اقیانوسها نشت میکند. این پدیده زنگ خطری جدی برای اکوسیستمهای دریایی و زنجیره غذایی قطب جنوب محسوب میشود.
جیوه به طور طبیعی از طریق فعالیتهای آتشفشانی و هوازدگی زمین وارد محیط زیست میشود. با این حال، از زمانی که بشر شروع به سوزاندن سوختهای فسیلی و گسترش فعالیتهای معدنی کرده است، سطوح جیوه در محیط زیست به طور قابل توجهی به طور جدی افزایش یافته است افزایش یافته است.
قطب جنوب به عنوان یک “مخزن” برای جیوه عمل کرده و مقادیر زیادی از این آلودگی را در لایههای یخی خود به دام انداخته بود. این امر تا حدودی از ورود جیوه به زنجیرههای غذایی دریایی و در نهایت به سفره غذایی انسان جلوگیری میکرد.
متأسفانه، همان فعالیتهای صنعتی سنگین که باعث انتشار جیوه میشوند، گازهای گلخانهای را نیز وارد جو میکنند که عامل اصلی ذوب شدن یخهای قطب جنوب هستند. در نتیجه، با ذوب شدن یخها، جیوه “قدیمی” که در آنها محبوس شده بود، اکنون به اقیانوسها نشت میکند.
یک مطالعه جدید که در مجله مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم منتشر شده است، جزئیات این وضعیت نگرانکننده را شرح میدهد. محققان با بررسی هستههای رسوبی در شبهجزیره قطب جنوب، که سریعترین منطقه ذوب شونده این قاره است، دریافتند که این منطقه دو برابر میانگین جهانی، جیوه را انباشته میکند.
نرخ انباشت جیوه در شبهجزیره قطب جنوب از اواسط قرن نوزدهم میلادی، یعنی آغاز دوران صنعتی، ۱۶۰ درصد افزایش یافته است. یکی از مسیرهای اصلی ورود جیوه به قطب جنوب از طریق اتمسفر است که پس از آن میتواند وارد آب دریا شده و مجدداً به جو بازگردد؛ این چرخه به عنوان “حلقه اتمسفر-اقیانوس” شناخته میشود.
اما تحقیقات نشان میدهد که بخشی از افزایش جیوه در قطب جنوب نیز از اعماق این قاره سرچشمه میگیرد. ذوب یخ و فرسایش، چرخهای را فعال میکنند که محققان آن را “حلقه اتمسفر-یخچال طبیعی-خشکی-اقیانوس” نامیدهاند. این حلقه باعث فعال شدن مجدد جیوه به دام افتاده در یخ میشود.
محققان در مقاله خود گزارش میدهند: “ترکیب این دو حلقه، انتشار جیوه از خشکی ناشی از ذوب یخ را ۵۵۰ درصد و تبادل هوا-دریا را ۳۵۰ درصد افزایش داده است.” آنها هشدار میدهند که “گرمایش جهانی در حال تبدیل مخزن تاریخی بزرگ جیوه در قطب جنوب به یک منبع آلودگی ثانویه فعال است و خطر آلودگی جیوه در قطب را تشدید میکند.”
سازمان بهداشت جهانی، جیوه را یکی از ۱۰ ماده شیمیایی برتر با نگرانی عمده بهداشت عمومی معرفی کرده است، زیرا حتی در سطوح پایین نیز سمی است. یک مطالعه قبلی که بر اساس دادههای سال ۲۰۱۲ انجام شد، نشان داد که باکتریهایی در یخ دریای قطب جنوب قادر به تبدیل جیوه به متیلجیوه، یک نوروتوکسین قوی، هستند. این فرم جیوه است که در موجودات دریایی تجمع مییابد.
یافتههای جدید به ویژه نگرانکننده هستند زیرا این فرم از جیوه در زنجیره غذایی قطب جنوب تجمع مییابد. محققان مینویسند که “افزایش غنیسازی و چرخه جیوه در قطب جنوب ممکن است خطراتی را برای اکوسیستمهای قطب جنوب افزایش دهد.” آنها همچنین اشاره میکنند که “سطوح جیوه در گونههای قطب جنوب مانند ماهی دندانماهی قطبی، مارلین و کوسهها اغلب از رکوردهای قبلی و محدودیتهای ایمنی مواد غذایی فراتر میرود.”
این آلودگی تنها به آبهای قطب جنوب محدود نمیشود. صادرات جیوه از شبهجزیره قطب جنوب به اقیانوس باز از طریق جریانها ۴۰۰ درصد افزایش یافته است، که نشان میدهد این آلودگی جیوه میتواند به مناطق دورتر نیز گسترش یابد.
نویسندگان مقاله اضافه کنند که “اگر دریاهای حاشیهای دیگر اقیانوس جنوبی نیز غنیسازی جیوه پس از صنعتی شدن را مشابه آنچه در فلات قاره شبهجزیره قطب جنوب مشاهده شده است، تجربه کرده باشند، تهدید بالقوه آلودگی جیوه برای اکوسیستمها و شیلات میتواند بیشتر تشدید شود.”
این تصویر نگرانکنندهای است، اما از آنجایی که این وضعیت به طور واضح با فعالیتهای انسانی مرتبط است، فرصتی برای اقدام وجود دارد. توقف سوزاندن سوختهای فسیلی میتواند گامی اساسی در جهت حل این مشکل باشد.
این تحقیق در PNAS منتشر شده است.
