یک رویداد النینو که نمونهای مشابه آن تاکنون دیده نشده، در اقیانوس آرام در حال شکلگیری است. شدت گرفتن این پدیده آنقدر بیسابقه بوده که دانشمندان علوم اقلیمی حتی مطمئن نیستند زمانی که به اوج خود برسد چه تأثیری خواهد داشت، اما میگویند این «قلمرو ناشناخته» باید باعث نگرانی باشد.
النینو چیست؟ و چرا سال ۲۰۲۶ تا این حد عجیب است؟
النینو یک پدیده اقلیمی است که با افزایش دمای آب اقیانوس در بخشهای مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شناخته میشود و میتواند زنجیرهای از تغییرات را ایجاد کند که بر وضعیت آبوهوا در سراسر جهان تأثیر گستردهای میگذارد.
النینو بخشی از چرخهای است که هر چند سال یکبار میان سه مرحله متمایز جابهجا میشود: النینو (مرحله گرم)، لانینا (مرحله سرد) و وضعیت خنثی ENSO.
دانشمندان زمانی بهطور رسمی ظهور النینو را اعلام میکنند که دمای سطح آب در این بخش از اقیانوس آرام دستکم ۰.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین بلندمدت باشد. اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) در اوایل ژوئن اعلام کرد که دمای آب از این آستانه عبور کرده است؛ درست همانطور که مدلهای پیشبینی انتظار داشتند.
با این حال، این النینو با وجود آنکه هنوز نسبتاً جوان است، با سرعتی قابلتوجه به قدرت خود افزوده است. در هفته نخست ماه اوت، دمای آب در بخش شرقی اقیانوس آرام ۲.۶ درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول بود.
اگر دما با همین روند به افزایش ادامه دهد، ممکن است شاهد یکی از گرمترین دورههای النینو در تاریخ ثبتشده باشیم.
زیک هاوسفادر، دانشمند علوم اقلیمی در Berkeley Earth، به IFLScience گفت: «برای درک بهتر موضوع، هر دمایی بالاتر از ۲ درجه سانتیگراد یک النینوی فوقالعاده قدرتمند یا سوپر النینو محسوب میشود. بنابراین ما همین حالا، دستکم از نظر دمای روزانه، بهطور کامل وارد محدوده النینوی بسیار قدرتمند یا سوپر النینو شدهایم.»
او اضافه کرد: «اینکه این رویداد با چه سرعتی در حال شکلگیری است و تاکنون تا این حد قدرتمند شده، واقعاً عجیب است.»
بهترین نمونه برای مقایسه، النینوی رکوردشکن سالهای ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ است؛ قدرتمندترین رویداد النینو در تاریخ معاصر که خسارت آن به اقتصاد جهانی به تریلیونها دلار رسید و هزاران نفر را به کام مرگ کشاند. با این حال، همانطور که نمودار نشان میدهد، النینوی امسال در حال حاضر حتی از روند ثبتشده در آن سال نیز سریعتر پیش میرود.
هاوسفادر توضیح داد: «تا به حال در این مقطع از سال، النینویی با چنین شدتی نداشتهایم. از این نظر، ما در قلمروی ناشناخته قرار داریم.»
آیا ممکن است روند صعودی دما زودتر متوقف شود و مسیر آن با سالهای گذشته تفاوت پیدا کند؟ این احتمال وجود دارد، اما بیشتر مدلها نشان میدهند که النینوی کنونی در نهایت به قویترین نمونه ثبتشده تبدیل خواهد شد و احتمالاً در اواخر سال ۲۰۲۶ به اوج خود میرسد.
تمام این اتفاقات میتواند تأثیر عمیقی بر اقلیم و وضعیت آبوهوا در سراسر جهان داشته باشد. مهمترین اثر النینو افزایش دمای جهانی است که میتواند به موجهای گرمای بیشتر، اختلال در الگوهای بارندگی و افزایش خطر خشکسالی در برخی مناطق و در عین حال وقوع سیلابهای شدید در مناطق دیگر منجر شود.
با این حال، این پدیده به روشهای ظریفتر دیگری نیز بر مناطق مختلف جهان تأثیر میگذارد. در آمریکا، النینو معمولاً جریان جت را به سمت جنوب سوق میدهد و باعث شرایط مرطوبتر در سواحل خلیج مکزیک و جنوب کالیفرنیا، زمستانهای ملایمتر و خشکتر در شمالغرب اقیانوس آرام و ایالتهای شمالی و همچنین کاهش فعالیت طوفانهای اقیانوس اطلس به دلیل افزایش برش باد میشود.
در دیگر نقاط جهان، این تغییرات میتوانند شدیدتر باشند.
هاوسفادر گفت: «در مناطق استوایی اقیانوس آرام معمولاً شرایط خشکتری ایجاد میشود. اندونزی، جنوبشرق آسیا، شرق استرالیا، جنوب آفریقا، شمال آمازون و هند معمولاً خشکتر میشوند و بارشهای موسمی ضعیفتری خواهند داشت. از میان تمام آثار النینو، این موارد احتمالاً بیشترین نگرانی را برای من ایجاد میکنند، زیرا تأثیر زیادی بر میزان محصولات کشاورزی دارند.»
این آثار در جریان النینوی سالهای ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ بهوضوح دیده شدند؛ زمانی که هزاران نفر در سراسر جهان بر اثر سیل، خشکسالی، قحطی، آتشسوزی، گرمای شدید و شیوع بیماریها جان خود را از دست دادند.
همچنین احتمال دارد این رویداد باعث ثبت رکورد جدیدی در سفیدشدگی مرجانها در سراسر جهان شود و ضربهای ویرانگر به صخرههای مرجانی وارد کند که همین حالا نیز با مشکلات جدی دستوپنجه نرم میکنند.
نخستین رویداد سفیدشدگی گسترده و همزمان مرجانها در سراسر جهان در سال ۱۹۹۸ رخ داد و با النینوی قدرتمند آن دوره همزمان بود. از آن زمان تاکنون، تقریباً هر النینوی قدرتمند موج جدیدی از سفیدشدگی جهانی مرجانها را به همراه داشته است.
هنوز مشخص نیست که آیا النینوی سال ۲۰۲۶ تا این اندازه فاجعهبار خواهد بود یا خیر؛ بخشی از دلیل این ابهام آن است که دانشمندان اطلاعات چندانی درباره ادامه روند این رویداد ندارند.
هاوسفادر گفت: «نمیخواهم درباره این موضوع بیش از حد هشدارآمیز صحبت کنم، اما فکر میکنم باید همین حالا خودمان را برای چیزی آماده کنیم که تاکنون هرگز ندیدهایم.»
او افزود: «امیدوارم کشورها، بهویژه کشورهای مناطق استوایی، از هماکنون برای کاهش میزان برداشت محصولات کشاورزی و پیامدهای ناشی از آن آماده شوند. فکر نمیکنم بتوانیم نسبت به این موضوع بیتفاوت باشیم، بهخصوص اینکه این رویداد تا این حد خارج از محدوده تجربیات قبلی ما قرار دارد.»
دلیل دیگری که مقایسه مستقیم النینوی سالهای ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ با شرایط امروز را دشوار میکند، این است که زمین تنها در فاصله ۲۸ سال تفاوت زیادی کرده است. در سال ۲۰۲۶، سیاره زمین در نتیجه تغییرات اقلیمی بهطور قابلتوجهی گرمتر از دهههای گذشته است و این موضوع اثرات النینو را تشدید میکند.
هاوسفادر ادامه داد: «سال ۱۹۹۸ در آن زمان سالی رکوردشکن از نظر دما بود. اگر چنین دمایی امروز اتفاق میافتاد، سالی بهشدت سرد محسوب میشد. این موضوع نشان میدهد که تأثیر فعالیتهای انسانی، در کنار عواملی مانند النینو، تا چه اندازه شرایط را تغییر داده است.»
او افزود: «آخرین باری که سالی به سردی سال ۱۹۹۸ داشتیم، سال ۲۰۱۱ بود. از سال ۲۰۱۱ تاکنون، هر سال گرمتر از سال ۱۹۹۸ بوده است.»
این تغییر سریع در خط مبنای دمایی دقیقاً همان چیزی است که باعث شکلگیری این تصور اشتباه میشود که میتوان هر وضعیت آبوهوایی شدید را صرفاً با عبارت «این فقط النینو است» توضیح داد و کنار گذاشت. هاوسفادر با این دیدگاه بهشدت مخالفت میکند و معتقد است چنین رویدادهایی در واقع خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی را بیش از پیش آشکار میکنند.
او هشدار داد: «گروهی از شکاکان تغییرات اقلیمی که فعالیت زیادی در فضای آنلاین دارند، میگویند: “همه اینها بهخاطر النینو است و شما تغییرپذیری طبیعی اقلیم را بیش از حد بزرگ جلوه میدهید.” اما اینطور نیست. النینو فقط پیشنمایشی از چیزی است که یک دهه دیگر به وضعیت عادی تبدیل خواهد شد.»
