اعماق تاریک و بیکران اقیانوسها همواره یادآور شگفتیها و اسرار جهان بیپایان خارج از جو زمین است. زیردریاییهای مدرن امروزی این امکان را فراهم کردهاند تا بدون آسیب رساندن به حیاتوحش دریایی، جانوران اعماق آب را در زیستگاه طبیعیشان تماشا کنیم.
پژوهشگران در چین موفق شدهاند ویدئویی از یک ماهی عجیب میگومانند ثبت کنند که شبیه به خرچنگ به صورت عرضی روی بستر دریا حرکت میکند و حتی حرکتی شبیه به راه رفتن رو به عقب یا همان «مونواک» دارد؛ رفتاری که تاکنون در هیچ ماهی دیگری دیده نشده است.
گونه Scalicus engyceros که یکی از انواع ماهی زرهپوش در اقیانوس آرام غربی به شمار میرود، نخستین بار در سال ۱۸۷۲ توصیف شد و از مدتها پیش به دلیل نحوه راه رفتنش شناخته شده بود. تصاویر ویدئویی تازهای که از دریای جنوبی چین به دست آمده، تأیید میکند که این ماهیان برای حرکت به شکل میگو و حتی پرشهای ناگهانی در زمان احساس خطر، از بالههای سفت و ضخیم خود بهره میبرند.
هان تیان، پژوهشگر علوم دریایی در دانشگاه سان یات-سن و نویسنده نخست این مطالعه، عنوان میکند که این ماهیان رونده، حامل سازوکارهای رفتاری و تکاملی بسیار تازهتری نسبت به آنچه پیشتر تصور میشد هستند. این پژوهشگران در نشریه Ocean-Land-Atmosphere Research گزارش دادند که دو گونه دیگر از این ماهیان زرهپوش متعلق به خانواده Peristediidae را نیز با استفاده از زیردریایی سرنشیندار شنهایونگشی و یک وسیله هدایتپذیر از راه دور رصد کردهاند.
تیان در ادامه توضیح میدهد که با بررسی جانوران دریایی در زیستگاه طبیعیشان، میتوان به درک بهتری از نحوه سازگاری و تکامل این گونهها دست یافت. در اعماق چند صد متری سطح آب که این آبزیان مشاهده شدند، فشاری معادل حدود ۴۰ اتمسفر بر روی بدن آنها وجود دارد.
این ماهیان زرهپوش دارای صفحات استخوانی محکمی هستند و در قسمت پوزه خود سبیلکهای شاخهای مانندی دارند که شبیه به یک شنکش باغچه عمل میکند. این ساختارها به آنها اجازه میدهد هنگام حرکت روی بستر دریا، موانع یا مواد غذایی را از نظر فیزیکی و شیمیایی بررسی کنند و تشخیص دهند.
همانطور که پژوهشگران مشاهده کردند، این ماهی این ضمیمههای شنکشمانند را در حال حرکت روی بستر دریا جارو میکند و گهگاه با برجستگیهای رسوبی یا سنگها برخورد میکند. اگرچه این ویژگی به مسیریابی کمک میکند، اما محققان خاطرنشان میکنند که این وضعیت برای راه رفتن کمی دستوپاگیر و نامناسب به نظر میرسد.
این ماهیان برای حفظ تعادل خود دو باله سینهای دارند که به سمت پهلوها باز میشود. در حالی که این گونه چشمهای بزرگی دارد، اما مشخص نیست این بینایی چقدر کارآمد است؛ چرا که پس از سالها زندگی در تاریکی مطلق، قدرت بینایی آنها ممکن است ضعیف شده باشد.
محققان مطرح میسازند که آیا این گونه هنوز به اندازه کافی در این زیستگاه تاریک باقی نمانده تا بیناییشان بهطور کامل از بین برود، یا اینکه ممکن است گاهی به مناطق کمنورتر بالا بیایند. کشف رفتارهای حرکتی پویای این جانور، آن را از سایر ماهیان خشکیزی متمایز میکند.
در نهایت، تیان نتیجهگیری میکند که این پژوهش در نهایت دیدگاه علمی نسبت به تنوع زیستی اعماق دریا را دگرگون خواهد کرد و نشان میدهد چگونه محیطهای سخت اقیانوس، ساختارهای زیستی منحصربهفردی را پدید میآورند. جزئیات کامل این تحقیق در Ocean-Land-Atmosphere Research منتشر شده است.
خلاصه
کاوشهای نوین در اعماق اقیانوسها بار دیگر ثابت کرد که حیات دریایی ناشناختههای شگرفی در خود جای داده است. ثبت تصویر از یک ماهی زرهپوش با قابلیت حرکت رو به عقب یا همان «مونواک»، چشمانداز تازهای را پیش روی دانشمندان قرار داده تا ابعاد ناشناخته تکامل و سازگاری جانوران در شرایط سخت اعماق زمین را بهتر درک کنند.
