دههها پس از پایان فعالیت و برچیدن پروژههای نفت و گاز فراساحلی، لولههای زیرآبی که در بستر دریا رها شدهاند همچنان به تجزیه خود ادامه داده و به ریختن ذرات پلاستیکی به درون اقیانوسها دامن میزنند. بررسیهای تازه نشان میدهد که این زیرساختهای فرسوده تنها در فلات قاره بریتانیا سالانه صدها تن میکروپلاستیک تولید میکنند و این موضوع زنگ خطری جدی برای اکوسیستمهای آبی به شمار میرود.
پژوهشگران با انتشار مقالهای در ژورنال مواد خطرناک برآورد کردهاند که این لولهها و کابلهای رهاشده سالانه حدود ۵۰۰ تن متریک میکروپلاستیک وارد آبهای منطقه میکنند. پژوهشگران این پروژه مینویسند که کمترین سناریوی پیشبینیشده برای این آلودگی، حجمی قابلمقایسه با کل ورودی میکروپلاستیک رودخانههای بریتانیا به دریای شمال دارد. در بدترین حالت نیز میزان این آلودگی حتی از کل ذرات میکروپلاستیک حاصل از لوازم آرایشی پیش از ممنوعیت رسمی در بریتانیا نیز بسیار فراتر میرود.
فریجا مندریک، دانشمند علوم دریایی از دانشگاه پلیموث، یادآور میشود که یافتههای تیم تحقیقاتی او ابعاد نگرانکنندهای از یک منبع نادیدهگرفتهشده آلودگی پلاستیکی را آشکار میکند. او در این باره توضیح میدهد که بررسیهای آنها نخستین تلاش برای برآورد حجم دقیق پلاستیک موجود در زیرساختهای انرژی در فلات قاره بریتانیا است و بیش از ۱۲۰ هزار تن پلاستیک ممکن است پس از پایان فعالیت این تأسیسات همچنان در محیط دریایی باقی بماند.
از دهه ۱۹۶۰ میلادی تاکنون عملیات استخراج نفت و گاز در فلات قاره بریتانیا جریان داشته و بخش عمده این فعالیتها در دریای شمال متمرکز بوده است. دانشمندان با بررسی اسناد و سوابق موجود توانستند پایگاهی جامع از تمامی لولهها و تجهیزات نصبشده در منطقه به دست آورند. این دادهها اطلاعاتی درباره ابعاد لولهها، جنس مواد پلاستیکی بهکاررفته و وضعیت جمعآوری یا ماندگاری آنها در بستر دریا را در اختیار پژوهشگران گذاشت.
بسیاری از لولههای صلب و قطور پس از برچیدن سایر تأسیسات در کف دریا رها شدهاند و برخی با پوششهای محافظتی و وزنههای بتنی پوشانده شدهاند. با این حال، گروه دیگری از خطوط لوله فاقد بتن هستند و با پلیمرهای متفاوتی عایقکاری شدهاند. بررسی نمونههایی از این تجهیزات که پس از سالها ماندگاری در بستر دریا در میدان نفتی برنت از آب خارج شده بودند، گستردگی آسیبها را به نمایش گذاشت.
تصاویر میکروسکوپی الکترونی نشان داد که بخشهایی از لولهها که مستقیماً در معرض محیط اقیانوس بودهاند دچار ترکخوردگی و خردشدگی شدید شدهاند. این آسیبها نتیجه دههها سایش مداوم در اثر برخورد ماسههای درشت، جریانهای آبی و فعالیت موجودات زنده مستقر بر روی بدنه لولهها است.
بخشهایی از لولهها که با پوششهای بتنی محافظت شده بودند فرسایش کمتری نشان دادند، اما گذر زمان اثر خود را بر روی آنها نیز برجای گذاشته است. مدلسازیهای انجامشده حاکی از آن است که این پلاستیکهای قدیمی سالانه بین ۴.۵ تا ۵۰۰ تن میکروپلاستیک به دریای شمال تزریق میکنند.
تیم تحقیق هشدار میدهد که حتی در خوشبینانهترین حالت نیز تخریب این زیرساختهای حجیم آسیبهای جبرانناپذیری به حیات وحش دریا وارد خواهد کرد. این مشکل تنها به بریتانیا محدود نمیشود، زیرا روشهای مشابه در سراسر جهان حجم انبوهی از پلاستیکهای کهنه را در اکوسیستمهای آبی برجای گذاشته است. پژوهشگران نتیجهگیری میکنند که با توجه به رها شدن بخش بزرگی از تجهیزات در بریتانیا و ایالات متحده، حجم پلاستیکهای باقیمانده در اقیانوسها ابعاد بسیار وسیعی دارد.
افزون بر پلاستیک، خطرات دیگری نیز محیط زیست دریایی را تهدید میکنند و فلزات سنگینی همچون جیوه همراه با سایر آلایندهها برای سالیان طولانی از این تجهیزات به درون آب نشت میکنند. ریچارد تامپسون، زیستشناس دریایی دانشگاه پلیموث، ابراز داشت که این موضوع پیامدهای مهمی برای سیاستگذاریهای کلان، قوانین و مدیریت آینده دارد.
این پژوهش تازه در نشریه مواد خطرناک منتشر شده است و زنگ خطری جدی برای تجدیدنظر در نحوه برچیدن تأسیسات فراساحلی به شمار میرود.
نتیجهگیری
رهاسازی زیرساختهای فرسوده نفت و گاز در کف دریاها تهدیدی خاموش اما بسیار گسترده برای اقیانوسها به شمار میرود. نتایج این مطالعات نشان میدهد که لولههای رهاشده نه تنها منبعی پایانناپذیر از میکروپلاستیکهای خطرناک هستند، بلکه با نشت مواد سمی، حیات آبزیان را بیش از پیش به مخاطره میاندازند و اصلاح فوری قوانین مهار پسماندهای صنعتی را ضروری میسازند.
