حافظه جمعی در دنیای حیوانات نقش حیاتی در بقا ایفا میکند. اما جالب است بدانید که سوسکها نیز نوعی حافظه جمعی دارند که نه از طریق نسلها، بلکه صرفاً از طریق تعاملات اجتماعی و ساختار گروهی شکل میگیرد.
دانشمندان دریافتهاند که در دستههای سوسک، حافظه جمعی تنها از طریق تعاملات بین افراد و ساختار اجتماعی گروه ایجاد میشود. این بدان معناست که هیچ سوسک منفردی خاطرهای ندارد، بلکه کل گروه به گونهای رفتار میکند که گویی خاطرهای مشترک دارند.
سوسکها، که نقشی حیاتی در اکوسیستم کف جنگل ایفا میکنند، تمایل زیادی به تجمع در مکانهای تاریک و مرطوب دارند. پژوهشگران کنجکاو بودند بدانند اگر این محیط تغییر کند، چه اتفاقی میافتد.
آنها آزمایشی را با سوسکهای آمریکایی (سوسک آمریکایی) طراحی کردند. در این آزمایش، زیستگاهی با دو پناهگاه مشابه وجود داشت که تنها تفاوتشان در نورپردازی بود: یکی با نور قرمز (که برای سوسکها تیرهتر به نظر میرسد و جذابتر است) و دیگری با نور سبز. همانطور که انتظار میرفت، بیشتر سوسکها پناهگاه نور قرمز را انتخاب کردند.
سپس، پژوهشگران نورپردازی را عوض کردند. پناهگاهی که سوسکها در آن جمع شده بودند، نور سبز گرفت و پناهگاه دیگر نور قرمز. نتیجه شگفتانگیز بود.
اگر یک سوسک به تنهایی در پناهگاه نور سبز بود، به سرعت به پناهگاه نور قرمز میرفت. اما برای گروههای بزرگتر، قضیه متفاوت بود. اگر گروه بزرگی قبل از تغییر نور در پناهگاهی جمع شده بود، همانجا باقی میماندند. گویی گروه تصمیم گرفته بود که در آنجا بماند و به تصمیم خود پایبند بود.
پژوهشگران معتقدند که این «حافظه» از طریق تعاملات بین سوسکها شکل میگیرد. هر سوسک تمایل دارد جایی بماند که سوسکهای دیگر حضور دارند. وقتی تعداد کافی از افراد در یک مکان جمع شوند، کشش اجتماعی قویتر از محرکهای محیطی برای حرکت میشود.
این پدیده در شبیهسازیهای کامپیوتری نیز مشاهده شد. سوسکهای مجازی با قوانین سادهای برنامهریزی شده بودند: ترجیح پناهگاه نور قرمز و ماندن در جایی که سوسکهای دیگر هستند. هیچ حافظهای برای سوسکهای منفرد در نظر گرفته نشده بود، اما در نهایت، گروهها حتی پس از تغییر شرایط نوری، به انتخاب اولیه خود پایبند ماندند.
پژوهشگران نوشتند که رویکرد نظری آنها نشان میدهد تعاملات اجتماعی و ساختار گروهی برای نمایش حافظه جمعی کافی هستند. آنها نوشتند که حافظه جمعی میتواند صرفاً از طریق تعاملات بین افراد ایجاد شده و در ساختار اجتماعی ذخیره شود.
این یافتهها که در مجله PLOS One منتشر شده است، نشان میدهد که این پدیده ممکن است محدود به سوسکها نباشد و در بسیاری از گروههای حیوانی دیگر، از جمله دستههای ماهی، گلههای پرندگان، کلونی مورچهها و حتی انسانها نیز وجود داشته باشد. مطالعهای در سال ۲۰۱۵ نیز قبلاً نشان داده بود که گروههای سوسک آمریکایی در برابر اختلالات موقتی در محیط زندگی خود بسیار مقاوم هستند.
این تحقیق نشان میدهد که حافظه جمعی، حتی در سادهترین اشکال آن، میتواند از طریق تعاملات اجتماعی شکل بگیرد و به بقای گروه کمک کند.
