شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما گروهی از پژوهشگران برای جلب توجه عموم به بحران خاموش خاک، بیش از دو هزار جفت لباس زیر نخی را در نقاط مختلف سوییس زیر خاک دفن کردند.
این اقدام عجیب بخشی از یک پروژه علمی به نام «اثبات با لباس زیر» بود که نتایج آن در نشریه پلنتس، پیپل، پلنت به چاپ رسید. هدف این آزمایش غیرمعمول، نشان دادن وضعیت بحرانی خاکها به زبان ساده و قابل درک برای عموم جامعه بود.
پس از گذشت دو ماه، وقتی محققان این لباسهای زیر را از خاک بیرون آوردند، با تصاویر متفاوتی روبرو شدند؛ برخی از آنها کاملاً تجزیه شده و تنها نخهایشان باقی مانده بود و برخی دیگر فقط چند سوراخ داشتند. دانشمندان دانشگاه زوریخ با استناد به این یافتهها، شاخصی به نام «شاخص لباس زیر» را پیشنهاد کردند تا وضعیت سلامت خاک را ارزیابی کنند.
خاک زیر پای ما ۹۵ درصد مواد غذایی جهان را تامین میکند و دومین مخزن بزرگ کربن روی زمین است. با این حال، تخریب سریع خاکها امنیت غذایی و تنوع زیستی را تهدید میکند، بحرانی که به گفته پژوهشگران در جامعه نادیده گرفته میشود.
نکته جالب اینجاست که نوع کاربری زمین بیشترین تأثیر را بر سرعت تجزیه لباس زیر داشت. چمنزارها و زمینهای تککشت کمترین میزان فعالیت زیستی را نشان دادند و لباسهای زیر دفنشده در آنها کمترین تغییر را تجربه کردند.
در مقابل، باغهای شخصی بیشترین میزان تجزیه را به ثبت رساندند و حدود ۵۸ درصد از بافت لباسهای زیر در آنها تجزیه شد. دلیل این امر حضور فعال ارگانیسمهایی مانند کرمها، قارچها و باکتریها در خاک باغهاست که معمولاً توسط صاحبانشان به خوبی تقویت و هواادهی میشوند.
مارس فان در هایدن، بومشناس و یکی از سرپرستهای این تحقیق، تصریح میکند که نحوه مدیریت خاک تأثیر مستقیمی بر کیفیت و حیات آن دارد. اگرچه پیش از این هم از چای کیسهای برای سنجش سلامت خاک استفاده شده بود، اما محققان معتقدند بر این باورند لباس زیر ابزار جذابتر و سرگرمکنندهتری برای ارتباط با عموم است.
نتایج این تحقیق با یافتههای یک مطالعه علمی شهروندی دیگر در مجارستان همخوانی دارد که آنجا نیز تجزیه سریعتر در باغچههای خانگی مشاهده شده بود. با این حال، افزایش بیش از حد مواد مغذی ناشی از کوددهی لزوماً به معنای سلامت کامل خاک نیست و گاهی میتواند به اکوسیستم آسیب برساند.
فرانز بندر، یکی دیگر از سرپرستهای این پژوهش، توضیح میدهد که حداکثر میزان تجزیه در هر اکوسیستمی مطلوب نیست و در زیستبومهای طبیعی، مقادیر بسیار بالای مواد مغذی میتواند نشانهای از اختلال در تعادل طبیعی باشد. این پروژه مردمی نه تنها یکی از جامعترین مجموعهدادهها درباره حیات خاک را ایجاد کرد، بلکه ابزاری کارآمد برای شناسایی خاکهای نیازمند توجه فراهم ساخت.
نتایج کامل این پژوهش در پلنتس، پیپل، پلنت منتشر شده است.
