هنوز کشفیات زیادی در گوشههای تاریک آرشیوهای داده که در سرتاسر جهان نجوم پخش شدهاند، مخفی هستند. برخی از این دادهها بهویژه دسترسی به آنها دشوارتر است، مانند صفحات فیزیکیای که مواقع ستارهها را از بیش از صد سال پیش نشان میدهد. اما با ذخیرهسازی هرچه بیشتر این دادهها، نجومدانان ابزارهای باورنکردنی جدیدی نیز برای تجزیه و تحلیل آنها توسعه میدهند.
مقالهای اخیر از سیریل تاسه از رصدخانه پاریس و همکارانش، که بهتازگی در مجله Nature Astronomy منتشر شده، الگوریتمی را توصیف میکند که صدها هزار نقطه داده ناشناخته را در آرشیوهای تلسکوپ رادیویی تجزیه و تحلیل میکند و ویژگیهای جالبی را در آن پیدا کردهاند.
تلسکوپهای رادیویی یکی از ابزارهای اصلی نجومدانان هستند. این دیشهای بزرگ به آنها اجازه میدهند تا نور را در طیف فرکانس رادیویی ضبط کرده و پدیدههایی مانند ابرنواختریها و سیاهچالهها را مشاهده کنند. اما در حالی که آنها بر روی یک رویداد خاص تمرکز دارند، دادههایی از صدها ستاره پسزمینه و حتی احتمالاً برخی سیارات فراخورشیدی نیز بهدست میآورند. هرچند سیگنالهای آنها در تحلیل اولیه فیلتر میشوند، این دادهها در آرشیوها باقی میمانند تا یک گروه تحقیقاتی جستجوگر به تحلیل آنها بپردازد.
این کار، البته، بسیار چالشانگیز است. تخمین زده میشود که برای بررسی دستی تصاویر پسزمینه «مخفی» که تنها ۱.۴ سال از دادههای تلسکوپ رادیویی اروپایی LoFAR جمعآوری شده است، به ۱۸۰ سال کار نیاز باشد. این حجم کار برای بازده نامشخص زیاد است، زیرا هیچکس نمیدانست آن تصاویر پسزمینه چه میگویند.
بنابراین محققان سیستمی را برای تجزیه و تحلیل آن بخش از دادههای پسزمینه رادیویی توسعه دادند که آن را طیفسنجی رادیویی تداخلپذیر چندگانه (RIMS) نامیدند. این اختصار احتمالاً به زبان فرانسه بوده و هجای انگلیسی آن شبیه به نام یک ایستگاه فضایی روسی سابق به نظر میرسد. در یک بیانیه خبری از دانشگاه کرنل، جایی که نویسنده مقاله، جیک ترنر، یک همکار پژوهشی است، توصیف شده است که این سیستم مانند یک تور ماهیگیری عمل میکند که قادر است بسیاری از ماهیها را شکار کند، نه مانند یک چوب ماهیگیری که فقط یک سیگنال خاص را تحلیل میکند.
حتی در آن ۱.۴ سال داده، محققان بیش از ۲۰۰,۰۰۰ سیگنال رادیویی جدید پیدا کردند. بیشتر این سیگنالها احتمالاً ناشی از شعلههای خورشیدی ستارههای مورد بررسی بودهاند. اما برخی نیز احتمالاً ناشی از تعامل یک سیاره فراخورشیدی با میدان مغناطیسی ستاره میزبانش بود. اساساً میتوان آن را بهعنوان یک نسخه بسیار شدید از شفقهای قطبی که در زمین داریم، در نظر گرفت.
با وجود اینکه تمرکز مقاله بر روی تحلیل تعدادی از رویدادهای پسزمینه بود، نویسندگان بر روی یک سیستم خاص تمرکز کردند – GJ ۶۸۷. در این سیستم، یک سیاره به اندازه نپتون دارای میدان مغناطیسی است که به میدان مغناطیسی ستارهاش برخورد میکند و امواج رادیویی را ایجاد میکند که به ما میرسند. درک این دینامیک میتواند به RIMS و دیگر برنامههای مشابه کمک کند تا آسمان پسزمینه بسیاری از تصاویر تلسکوپ رادیویی را برای وضعیتهای مشابه اسکن کنند و به نظرسنجیهای آینده در زمینه زیستشناسی ستارهای کمک کنند تا سیاراتی که دارای مغناطیسسفرها هستند، که ممکن است پیشنیاز تشکیل حیات پیچیده باشند، را شناسایی کنند.
بدون شک، هنوز دادههای زیادی برای تجزیه و تحلیل وجود دارد و ۱.۴ سال از یک تلسکوپ رادیویی خاص حتی یک درصد ناچیز از تمام دادههای نجوم رادیویی موجود را تشکیل میدهد. RIMS به نظر میرسد ابزاری باشد که میتواند در طیف وسیعی از تلسکوپهای رادیویی قابل استفاده باشد. با ۲۰۰,۰۰۰ سیگنال تنها در ۱.۴ سال، بدون شک میلیونها سیگنال دیگر در آرشیوهای داده در سرتاسر جهان در حال پنهان شدن هستند. چه میدانیم وقتی این گنجینه از دادههای پسزمینه را شروع به تحلیل کنیم چه چیزی پیدا خواهیم کرد – اما مطمئن هستیم که بخشی از آن حداقل جالب خواهد بود.
