در سال ۲۰۱۳، پژوهشگران جرمی به نام GJ504b را کشف کردند که به دور ستاره GJ504 در صورت فلکی سنبله میچرخد. این جهان اگر با چشم غیرمسلح دیده شود، رنگی منحصربهفرد و ارغوانی-صورتی خواهد داشت و به همین دلیل لقب «سیاره صورتی» را گرفته است. حالا پژوهشهای جدید تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) برخی ویژگیهای عجیب دیگر را آشکار کرده و حتی این پرسش را مطرح کرده که آیا این جرم واقعاً یک سیاره است یا نه.
برآوردهای قبلی جرم GJ504b را حدود چهار برابر مشتری میدانستند و سن این سامانه را نسبتاً جوان، حدود ۱۶۰ میلیون سال، تخمین میزدند. اما مشاهدات جدید JWST هر دو این فرضیهها را به چالش کشیده است.
بر اساس تحلیلهای جدید، سن این جرم بین ۲.۵ تا ۴ میلیارد سال تخمین زده میشود و جرم آن حدود ۲۵ برابر مشتری است. این موضوع آن را در دستهای عجیب به نام «همراه با جرم سیارهای» قرار میدهد. مشخص نیست که آیا این جرم مانند یک سیاره شکل گرفته یا یک ستاره شکستخورده، یعنی نوعی کوتوله قهوهای است.
آنچه مشخص است این است که با وجود اندازه بزرگ، GJ504b (نسبتاً) سرد است. چنین اجرامی معمولاً در زمان شکلگیری بسیار داغ هستند و به مرور زمان سرد میشوند. دمای این «سیاره صورتی» حدود ۲۹۰ درجه سانتیگراد است که هرچند برای زندگی بسیار داغ محسوب میشود، اما برای چنین اجرام آسمانی مقدار کمی به حساب میآید.
«سیاره صورتی سردترین همراهی است که تاکنون با ابزارهای زمینی کشف شده است»، آنیش بابوراج، پژوهشگر ارشد دانشگاه نورثوسترن آمریکا، در بیانیهای گفت. «تیمهای زیادی در سراسر جهان مشاهدات تکمیلی انجام دادند، اما این جرم برای ابزارهای زمینی بیش از حد کمنور بود. همین باعث شد JWST بهترین گزینه برای مطالعه آن باشد.»
او افزود: «وقتی طیف آن را به دست آوردیم، بلافاصله جالب به نظر رسید. اما هرچه بیشتر بررسی کردیم، فهمیدیم با چیزی روبهرو هستیم که قبلاً ندیده بودیم.»
مشاهدات JWST وجود مجموعهای از مولکولهای مختلف را نشان داد، از جمله بخار آب، متان، دیاکسید کربن و آمونیاک. اما هنگام مدلسازی جو، نتایج غیرعادی و غیرقابل توضیح به دست آمد.
برای رفع این تناقض، پژوهشگران مجبور شدند ابرهایی را به مدل اضافه کنند و در نهایت بهترین نتایج با نوعی ابر خاص به دست آمد که پیش از این هرگز مشاهده نشده بود.
بابوراج گفت: «ما شبیهسازیهایی با ابرها انجام دادیم و نتایج با دانستههای ما درباره سیارات سرد همخوانی داشت. سه نوع مختلف ابر را آزمایش کردیم و ابرهای نمکی بهترین تطابق را داشتند. وقتی این ابرها را در نظر گرفتیم، اثر مولکولهای پنهان در جو کاهش یافت و نتایج فیزیکیتر شد.»
ایده وجود ابرهای نمکی در سیارات فراخورشیدی جدید نیست و پیشتر برای توضیح برخی سیارات عجیب مانند GJ ۱۲۱۴ b نیز مطرح شده بود، هرچند مشاهدات جدید JWST نشان دادهاند که در آن مورد، مه یا هَیز بهتر میتواند توضیحدهنده باشد.
بابوراج در پایان گفت: «این اولین باری است که میبینیم ابرهای نمکی نقش کلیدی در توضیح طیف یک جرم دارند. این موضوع یادآوری مهمی است که باید در مدلسازیها، ابرها را جدی بگیریم.»
