یک مقاله جدید، تصویری نگرانکننده از آینده نجوم ترسیم میکند: منظومههای عظیم ماهوارهای (megaconstellations) ممکن است در عرض یک دهه بهقدری آسمان شب را تغییر دهند که انجام نجوم زمینی عملاً غیرممکن شود.
نجوم را میتوان قدیمیترین علم بشر دانست. انسانهای اولیه از آسمان برای جهتیابی و زمانسنجی استفاده میکردند و آن را با اسطورهها و باورهای خود پیوند میدادند. اما با ظهور نور مصنوعی، رابطه ما با آسمان تغییر کرد و آلودگی نوری شهری دیدن ستارهها را دشوارتر کرد. با این حال، آنچه اکنون نگرانکنندهتر شده، حضور هزاران ماهواره در مدار زمین است.
در حال حاضر بیش از ۱۵ هزار ماهواره در مدار وجود دارد که حدود نیمی از آنها متعلق به منظومه Starlink شرکت SpaceX است. علاوه بر آن، طرحهایی حتی بزرگتر نیز مطرح شدهاند؛ از جمله پیشنهاد یک منظومه یکمیلیونماهوارهای برای ایجاد دیتاسنتر فضایی. چین نیز نمونههای اولیهای از ایده دیتاسنتر فضایی را آزمایش کرده است، هرچند هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.
طبق این پژوهش، اگر تعداد اجسام در مدار به حدود ۱.۷ میلیون برسد، پیامد آن میتواند برای نجوم زمینی فاجعهبار باشد. حتی در مقیاسهای پایینتر نیز محدودیتهایی وجود دارد.
اولیویه هاینو (Olivier Hainaut)، یکی از پژوهشگران این مطالعه، محاسباتی انجام داده که نشان میدهد اگر ماهوارهها به اندازه کافی کمنور باشند، شاید تا حدود ۱۰۰ هزار ماهواره بتوانند بدون آسیب جدی در مدار فعالیت کنند. این عدد بیش از شش برابر تعداد فعلی اجسام فضایی است.
او تأکید میکند که این عدد یک «مرز سخت» نیست، بلکه یک نقطه هشدار است؛ یعنی عبور از آن بهتدریج باعث کاهش محسوس کیفیت دادههای رصدخانههای بزرگ مانند رصدخانه پارانال (Paranal) خواهد شد.
نکته کلیدی در این بحث «روشنایی» ماهوارهها است. اگر ماهوارهها به اندازه کافی کمنور باشند (در حدود قدر ۷، یعنی خارج از دید چشم غیرمسلح)، اثر آنها کمتر خواهد بود. حتی تلسکوپهای بسیار حساس مانند رصدخانه ورا روبین نیز میتوانند تا حدی با چنین سطحی از تداخل کنار بیایند.
اما مشکل اینجاست که بسیاری از طرحهای جدید در جهت مخالف حرکت میکنند. برای مثال، یک استارتاپ آمریکایی به نام Reflect Orbital پیشنهاد داده ماهوارههایی آینهای در مدار قرار دهد تا نور خورشید را در شب به زمین بازتاب دهند. این ایده میتواند آلودگی نوری را حتی به مناطق تاریک و حفاظتشده نیز گسترش دهد.
با توجه به پخش شدن نور در جو زمین، چنین پرتوهایی محدود به یک نقطه باقی نمیمانند و میتوانند روشنایی گستردهای ایجاد کنند؛ تا حدی که حتی مناطق بسیار تاریک رصدی ممکن است روشناییای مشابه حومه شهرها پیدا کنند.
هاینوت هشدار میدهد که برای رصدخانههای بسیار دقیق، حتی افزایش ۱۰ درصدی در آلودگی نوری میتواند مرز قابل استفاده بودن دادهها را رد کند و شرایط ایدهآل حتی به سطح ۱ درصد محدود میشود. در برخی سناریوها، منظومههای پیشنهادی میتوانند روشنایی آسمان را ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش دهند.
نتیجه شبیهسازیها نشان میدهد که آینده لزوماً تاریک نیست، اما بدون قوانین بینالمللی سختگیرانه، امکان از دست رفتن کامل کیفیت آسمان شب و آسیب جدی به نجوم زمینی وجود دارد.
این نگرانی زمانی جدیتر میشود که پروژههای عظیمی مانند تلسکوپ بسیار بزرگ (ELT) و تلسکوپ ماژلان غولپیکر در حال ساخت هستند و پروژههایی مانند پیمایش LSST رصدخانه ورا روبین تازه آغاز به کار کردهاند؛ ابزارهایی که قرار است دقیقترین نگاه بشر به کیهان را ممکن کنند.
به گفته پژوهشگران، بدون مدیریت و مقررات جهانی، ممکن است ارتباط ما با آسمان شب — که هزاران سال بخشی از تجربه انسانی بوده، بهطور جدی در خطر قرار گیرد.
