خورشید ما در نهایت به یک کوتوله سفید تبدیل خواهد شد. در این مرحله، هسته آن فرو میریزد و به جرمی با اندازهای تقریباً هماندازه زمین تبدیل میشود، در حالی که لایههای بیرونیاش پس از انبساط، عطارد و زهره را در خود فرو میبرند و سپس به فضا پراکنده میشوند. اما سرنوشت سایر سیارهها چه خواهد شد؟ اکنون مطالعه یک سیاره در فاصله ۸۰ سال نوری از زمین نشان میدهد که این مرحله لزوماً به معنای نابودی همه جهانها نیست.
این سیاره که WD1856b نام دارد، جرمی بین ۴ تا ۱۱ برابر مشتری دارد و در فاصلهای بسیار نزدیک به کوتوله سفید میزبان خود گردش میکند؛ آنقدر نزدیک که اگر در دوران غول سرخ بودن ستاره در همین مدار قرار داشت، باید از درون ستاره عبور میکرد.
کریستوفر اوکانر، از دانشگاه نورثوسترن و یکی از نویسندگان این پژوهش، در بیانیهای گفت:
«این یکی از عجیبترین منظومههای سیارهای شناختهشده است. شعاع این سیاره حدود هشت برابر بزرگتر از کوتوله سفید میزبان آن است و در فاصلهای بسیار نزدیک به دور آن میچرخد؛ بهطوری که هر ۱.۴ روز یک بار مدار خود را کامل میکند.»
او در ادامه افزود:
«پرسش اصلی این است که WD1856b چگونه به موقعیت کنونی خود رسیده است. دو فرضیه برای این موضوع وجود دارد. نخست اینکه سیاره هنگام مرگ ستاره توسط آن بلعیده شده، اما به شکلی از این فرایند جان سالم به در برده است. فرضیه دوم این است که مهاجرت سیاره در اثر تأثیر گرانشی اجرام دیگر این سامانه رخ داده باشد. این کوتوله سفید عضوی از یک سامانه سهستارهای است و دو ستاره همدم میتوانستهاند مدار WD1856b را بهتدریج تغییر دهند.»
پاسخ این معما با استفاده از مشاهدات تلسکوپ فضایی جیمز وب به دست آمد. این رصدها دمای سیاره را اندازهگیری کردند. از آنجا که غولهای گازی به مرور زمان سرد میشوند، دانشمندان میتوانند با بررسی دمای فعلی آنها، گذشته این سیارهها را بازسازی کنند.
نتایج نشان داد که دمای WD1856b حدود ۴۰۰ کلوین (معادل ۱۲۷ درجه سانتیگراد) است؛ یعنی حدود ۲۴۰ درجه گرمتر از مقداری که تنها با تابش کوتوله سفید قابل توضیح باشد.
پژوهشگران بر این باورند که ستاره میزبان حدود ۳ تا ۵.۵ میلیارد سال پیش به یک کوتوله سفید تبدیل شده است؛ زمانی که این سیاره هنوز در فاصلهای بسیار دورتر قرار داشت. سپس WD1856b بهتدریج به مدار فعلی خود مهاجرت کرده و در این فرایند مقدار زیادی گرما جذب کرده است؛ گرمایی که اکنون بهآرامی در حال از دست دادن آن است.
اوکانر درباره اهمیت این کشف گفت:
«یافتههای ما در درک سرنوشت بلندمدت منظومه شمسی اهمیت زیادی دارند. حدود پنج میلیارد سال دیگر خورشید خواهد مرد و هنوز دقیقاً نمیدانیم در آن زمان چه اتفاقی برای سیارهها خواهد افتاد. اینکه برخی سیارهها بتوانند از مرحله پایانی زندگی ستاره خود جان سالم به در ببرند، احتمال وجود جهانهای قابل سکونت را در زمانها و مکانهای بیشتری از جهان افزایش میدهد.»
رایان جی. مکدونالد، پژوهشگر دانشگاه سنت اندروز و نویسنده اصلی این مطالعه نیز اظهار داشت:
«این تنها آغاز بررسی سیارههایی است که به دور ستارههای مرده با استفاده از تلسکوپ جیمز وب میگردند. جستوجو برای یافتن سیارههای بیشتری در مدار کوتولههای سفید همچنان ادامه دارد. نتایج ما نشان میدهد مرگ یک ستاره الزاماً پایان کار نیست؛ برخی سیارهها حتی پس از مرگ ستاره میزبان خود نیز میتوانند آیندهای پویا و فعال داشته باشند.»
جالب اینکه پژوهشهای اخیر درباره آینده زمین نیز تا حدی با این نتیجه همخوانی دارند. بر اساس این مطالعات، احتمال دارد زمین نیز در مرحله غول سرخ شدن خورشید بهطور کامل نابود نشود. هرچند حیات تا آن زمان از بین خواهد رفت، اما خود سیاره ممکن است بسیار بیشتر از آنچه پیشتر تصور میشد، به بقای خود ادامه دهد.
