نزدیکترین ستاره به خورشید، پروکسیما قنطورس است که حدود ۴.۲ سال نوری فاصله دارد. اما این وضعیت همیشه ثابت نبوده است، زیرا تمام ستارهها در کهکشان در حال حرکتاند. شواهد نشان میدهد که حدود ۲.۵ میلیون سال پیش، ستارهای از نزدیکی منظومه شمسی عبور کرده که این عبور ممکن است هنوز هم آثاری قابل مشاهده در اطراف ما بهجا گذاشته باشد.
دادههای رصدخانه گایا وابسته به آژانس فضایی اروپا (ESA Gaia) که دقیقترین نقشه از کهکشان راه شیری را تهیه کرده، نشان میدهد این ستاره با نام HD ۷۹۷۷ در فاصلهای حدود ۴۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ واحد نجومی از خورشید عبور کرده است. (هر واحد نجومی فاصله زمین تا خورشید است). اکنون گروهی از پژوهشگران پیشنهاد میکنند که بر اساس بررسی مدار دنبالهدارهای جدید، این ستاره احتمالاً در فاصله ۶۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ واحد نجومی از منظومه شمسی عبور کرده است؛ یعنی تنها حدود ۳۵ تا ۵۸ روز نوری فاصله داشته که در مقیاس کیهانی بسیار نزدیک محسوب میشود. چنین عبوری میتواند موجب ایجاد یک «بارش دنبالهدار» شده باشد.
دنبالهدارهای بلنددوره اجرامی هستند که مدارهایشان میلیونها سال طول میکشد و معمولاً از بخشهای دوردست ابر اورت منشأ میگیرند. این اجرام تحت تأثیر گرانش کلی دیسک کهکشان قرار دارند، اما عبور یک جرم سنگین مانند ستارهای نزدیک میتواند مسیر آنها را تغییر داده و به سمت منظومه شمسی داخلی هدایت کند. به این دنبالهدارها «دنبالهدارهای تازه» گفته میشود، چون برای نخستین بار وارد بخش داخلی منظومه شمسی میشوند.
ناتان کیب، دانشمند ارشد مؤسسه علوم سیارهای، در بیانیهای گفته است: «توزیع مدار دنبالهدارها نشان میدهد ما در دورهای غیرعادی زندگی میکنیم که در آن HD ۷۹۷۷ به جای میدان گرانشی بزرگتر کهکشان، نقش اصلی در تولید دنبالهدارهای جدید را داشته است؛ چیزی که معمولاً اینطور نیست.» او همچنین افزود: «این موضوع میتواند به این معنا باشد که ما در مراحل پایانی یک بارش دنبالهداری نسبتاً نادر و قدرتمند قرار داریم.»
با این حال یک پیچیدگی وجود دارد. کیب و همکارش شان ریموند از دانشگاه بوردو با انجام شبیهسازیها تلاش کردند اثر عبور این ستاره را بر جمعیت دنبالهدارها بررسی کنند، اما نتایج شبیهسازی آنها با توزیع واقعی دنبالهدارهای مشاهدهشده همخوانی کامل نداشت.
ریموند توضیح داد: «مانند بسیاری از مطالعات دیگر درباره تولید دنبالهدارهای بلنددوره، ما هم دیدیم که اندازه مدار دنبالهدارها با دادههای واقعی تطابق خوبی ندارد. ممکن است در شبیهسازیها فیزیک مهمی را در نظر نگرفته باشیم و این احتمال وجود دارد که در تفسیر دادهها اشتباه کرده باشیم.»
این اختلاف نشان میدهد که منظومه شمسی ممکن است پیچیدهتر از چیزی باشد که تصور میکنیم. حتی عواملی مانند جتهای گازی دنبالهدارها نیز ممکن است نقش مهمتری در این پدیده داشته باشند. احتمالاً ترکیبی از چند عامل در این موضوع دخیل است.
با وجود این ابهامات، پژوهشگران معتقدند به زودی میتوان به پاسخ دقیقتری رسید. کیب در اینباره گفت: «نکته خوب این است که این پیشبینی بهزودی قابل آزمایش خواهد بود.»
او افزود: «گایا همچنان دادههای جدیدی درباره حرکت ستارهها منتشر میکند و ظرف ۶ تا ۱۲ ماه آینده احتمالاً میتوانیم درک دقیقتری از حرکت HD ۷۹۷۷ داشته باشیم و ببینیم درست گفتهایم یا نه.»
این پژوهش در نشست بخش دینامیک نجومی انجمن نجوم آمریکا ارائه شده است.
