در جریان عملیات نجاتبخشی باستانشناسی پیش از ساخت یک خط راهآهن جدید در مکزیک، سازهای سنگی و اسرارآمیز کشف شده که سرنخهایی از آیینهای قربانی انسان در تمدن باستانی تولتک به دست میدهد.
این محراب که «موموزتلی» نامیده میشود و در پایتخت باستانی تولتکها، تولا (Tula)، واقع شده، به دورهای بین سالهای ۹۵۰ تا ۱۱۰۰ میلادی تعلق دارد. تولا در دوران خود پس از افول تمدن تئوتیئواکان و پیش از ظهور امپراتوری آزتک، مرکز تمدن تولتک بود و تأثیر عمیقی بر فرهنگهای بعدی مکزیک گذاشت.
محوطهی اطراف این محراب، که ابعادی حدود یک متر مربع دارد، علاوه بر اشیای آیینی مانند تیغههای ابسیدین و ظروف سفالی، بقایای انسانی را نیز در خود جای داده است. یافتههای اولیه نشان میدهد که حداقل چهار جمجمه در نزدیکی محراب کشف شده است.
یکی از جمجمهها هنوز به مهرههای گردن متصل بوده است، که این موضوع باعث شده تا باستانشناسان احتمال بریدن سر را بررسی کنند. به نظر میرسد این اتفاق زمانی رخ داده که بافتهای نرم هنوز سالم بودهاند، که این خود نشاندهندهی جدا شدن عمدی سر از بدن است.
دو جمجمه در پای محراب و دو جمجمه دیگر به همراه استخوانهای بلند ران انسان و اشیای دیگر، در زیر لایهای فشرده از گچ در جلوی محراب پیدا شدهاند. این یافتهها گمانهزنیها دربارهی انجام قربانیهای آیینی در این مکان را تقویت کرده است.
باستانشناسان معتقدند که این محراب احتمالاً در مرکز یک حیاط، شاید در یک مجموعه مسکونی یا اداری متعلق به نخبگان، قرار داشته است. این موضوع با توجه به ساختار اجتماعی تمدن تولتک که در آن محلههای طبقات بالا و متوسط از مناطق دیگر جدا بود، منطقی به نظر میرسد.
تحقیقات بیشتر بر روی استخوانها برای یافتن نشانههایی از قربانی شدن یا بریدن با ابزارهای سنگی مانند چاقوهای ابسیدین یا سنگ چخماق ادامه خواهد یافت. این کشف در حین عملیات نجاتبخشی باستانشناسی پیش از ساخت قطار مسافربری مکزیکوسیتی-کرهتارو صورت گرفته است.
در حال حاضر، این محراب با استفاده از عکسبرداری، نقشهبرداری با پهپاد و ترسیم جزئیات به دقت مستندسازی شده است و تصمیمگیری برای نحوهی حفظ و نگهداری آن در جریان است. سایر اشیای کشف شده نیز برای مطالعات بیشتر به آزمایشگاهها منتقل شدهاند.
