سد خونی-مغزی، لایهای محافظتی است که رگهای خونی مغز را احاطه کرده و با عبور دادن اکسیژن و مواد مغذی، از ورود سموم و عوامل بیماریزا جلوگیری میکند. این سد، خط دفاعی حیاتی برای حفظ سلامت مغز است.
حال، پژوهشگران به یافتههایی دست یافتهاند که نشان میدهد یک ماده رایج که ما خودمان مصرف میکنیم، میتواند تهدیدی جدی برای این سد محافظتی باشد.
اریتریتول، یک شیرینکننده مصنوعی است که دهههاست مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده به دلیل کالری ناچیز، شیرینی نزدیک به شکر و عدم تأثیر بر سطح انسولین، مورد علاقه مصرفکنندگان و تولیدکنندگان مواد غذایی است.
اما مطالعهای که در مجله فیزیولوژی کاربردی منتشر شده، نشان میدهد که اریتریتول میتواند به سلولهای سد خونی-مغزی (سلولهای اندوتلیال مغز) که در آزمایشگاه کشت داده شدهاند، آسیب برساند.
مطالعات گذشته پیش از این، ارتباطی بین سطوح بالای اریتریتول و افزایش خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را مطرح کرده بودند و این تحقیقات جدید میتواند دلیل این ارتباط را روشن کند، اگر اثرات مشابه در بدن نیز رخ دهد.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتن که نتایج این پژوهش، مطالعات اپیدمیولوژیک مبنی بر ارتباط اریتریتول و افزایش خطر سکته مغزی را تأیید و گسترش میدهد. آنها همچنین نوشتن که مطالعات بالینی بیشتری برای بررسی اثرات بلندمدت مصرف اریتریتول ضروری است.
آزمایشها نشان داد که افزودن اریتریتول به سلولهای اندوتلیال، تولید اکسید نیتریک را که باعث گشاد شدن عروق خونی میشود، کاهش داده و در مقابل، تولید اندوتلین-۱، پروتئینی که باعث انقباض عروق میشود را افزایش میدهد. این دو اثر، مانع از باز نگه داشتن عروق خونی میشوند.
همچنین، ترشح یک ترکیب مهم که به تجزیه لختههای خون کمک میکند (فعالکننده پلاسمینوژن بافتی یا t-PA) در این سلولها کاهش یافته و تعداد رادیکالهای آزاد، مولکولهای گونههای فعال اکسیژن که میتوانند به بافتها آسیب برسانند، افزایش یافته است.
این یافتهها نگرانکننده هستند و میتوانند توضیح دهند که چرا سطوح بالاتر اریتریتول در خون با افزایش خطر تشکیل لخته و در نتیجه سکته مغزی مرتبط دانسته شده است. به نظر میرسد اریتریتول عملکرد طبیعی سلولهای اندوتلیال را مختل کرده و مغز را در معرض آسیب قرار میدهد.
فیزیولوژیست، آبرن بری، میگوید که “به طور کلی، اگر عروق شما منقبضتر باشند و توانایی شما برای تجزیه لختههای خون کاهش یابد، خطر سکته مغزی شما افزایش مییابد.” او افزود: “تحقیقات ما نه تنها این موضوع را نشان میدهد، بلکه چگونگی بالقوه افزایش خطر سکته مغزی توسط اریتریتول را نیز آشکار میسازد.”
این پژوهشگران تنها سلولهای اندوتلیال مغز را مورد بررسی قرار دادند و یافتههای خود را به سکتههای ایسکمیک (ناشی از انسداد جریان خون به مغز توسط لخته) مرتبط دانستند.
این احتمال وجود دارد که اریتریتول بر سلولهای اندوتلیال در سایر نقاط بدن نیز تأثیر گذاشته و به طور بالقوه در خطر حمله قلبی نقش داشته باشد، اما تمرکز این مطالعه بر این موضوع نبوده است.
همچنین، این نگرانی وجود دارد که آسیب به سلولهای اندوتلیال، مغز را در برابر آسیبهای بیشتر آسیبپذیر کند؛ هرچند این موضوع نیز در این مطالعه بررسی نشده است. یافتههای این پژوهش به اندازهای نگرانکننده هستند که محققان پیشنهاد میکنند مصرف اریتریتول باید کاهش یابد.
کریستوفر دسوزا، فیزیولوژیست، میگوید که “با توجه به مطالعه اپیدمیولوژیک که الهامبخش کار ما بود و اکنون یافتههای سلولی ما، معتقدیم که نظارت بر مصرف شیرینکنندههای غیرمغذی مانند این ماده، برای افراد محتاطانه خواهد بود.”
مهمترین نکتهای که باید مورد تأکید قرار گیرد این است که این مطالعه بر روی سلولها در آزمایشگاه انجام شده و نه بر روی افراد زنده. مکانیسمها و دوز مصرف اریتریتول در این آزمایشها لزوماً با سناریوهای دنیای واقعی مطابقت ندارد.
همچنین قابل ذکر است که بدن انسان به طور طبیعی اریتریتول تولید میکند. ممکن است سطوح بالای آن مستقیماً ناشی از مصرف غذا و نوشیدنی نباشد، بلکه نشانهای از بروز مشکل دیگری باشد. علاوه بر این، برخی تحقیقات نشان دادهاند که اریتریتول میتواند سلامت عروق را بهبود بخشد، نه اینکه به آن آسیب برساند.
تمام این ملاحظات باید به دقت سنجیده شوند، اما تأثیرات بالقوه منفی اریتریتول قطعاً نیاز به بررسی بیشتر دارد، به خصوص که طبقهبندی آن به عنوان یک الکل قندی، آن را از هشدارهای مربوط به سایر شیرینکنندههای مصنوعی مستثنی کرده است.
دسوزا میگوید که “مطالعه ما به شواهدی اضافه میکند که نشان میدهد شیرینکنندههای غیرکالری که عموماً بیخطر تلقی میشدند، ممکن است بدون عواقب منفی سلامتی نباشند.”
این تحقیق در مجله فیزیولوژی کاربردی منتشر شده است.
