سد خونی-مغزی، لایهای محافظتی است که رگهای خونی مغز را احاطه کرده و با عبور دادن اکسیژن و مواد مغذی، از ورود سموم و عوامل بیماریزا جلوگیری میکند. این سد، خط دفاعی حیاتی برای محافظت از مغز در برابر آسیبهاست.
اکنون محققان معتقدند که تهدیدی جدی برای این سد و پایداری آن کشف کردهاند؛ تهدیدی که از طریق مصرف خوراکی وارد بدن میشود.
اریتریتول، یک شیرینکننده مصنوعی است که دهههاست مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده به دلیل کالری نزدیک به صفر، شیرینی ۶۰ تا ۸۰ درصد شکر معمولی و عدم تأثیر بر سطح انسولین، مورد علاقه مصرفکنندگان و تولیدکنندگان مواد غذایی است.
با این حال، در مطالعهای که در مجله فیزیولوژی کاربردی منتشر شد، تیمی از دانشگاه کلرادو در بولدر دریافتند که اریتریتول اثرات مخربی بر سلولهای سد خونی-مغزی (سلولهای اندوتلیال مغز) که در آزمایشگاه کشت داده شده بودند، دارد.
مطالعات گذشته قبلاً ارتباطی بین سطوح بالای اریتریتول و افزایش خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را نشان داده بودند و این تحقیقات جدید میتواند دلیل این ارتباط را توضیح دهد، البته اگر اثرات مشابه در بدن نیز رخ دهد.
محققان در مقاله خود نوشتن که نتایج ارائه شده، مطالعات اپیدمیولوژیک گزارشدهنده ارتباط بین اریتریتول و افزایش خطر سکته مغزی را تأیید و به صورت تجربی گسترش میدهد. آنها همچنین بیان کردند که مطالعات بالینی بیشتری در مورد اثرات احتمالی بلندمدت مصرف اریتریتول ضروری است.
آزمایشهای انجام شده توسط محققان نشان داد که افزودن اریتریتول به سلولهای اندوتلیال باعث کاهش تولید اکسید نیتریک شد؛ مادهای که باعث گشاد شدن و آرامش عروق خونی میشود. همچنین تولید اندوتلین-۱، پروتئینی که باعث انقباض عروق خونی میشود، افزایش یافت. این دو اثر همزمان، مانع از باز نگه داشتن عروق خونی میشود.
آزاد شدن یک ترکیب مهم لختهزدا به نام فعالکننده پلاسمینوژن بافتی (t-PA) در این سلولها کاهش یافت و تعداد محصولات جانبی به نام رادیکالهای آزاد – مولکولهای گونههای فعال اکسیژن که میتوانند به بافتها آسیب برسانند – افزایش یافت.
این یافتهها نگرانکننده هستند و ممکن است توضیح دهند که چرا سطوح بالاتر اریتریتول در خون با افزایش خطر تشکیل لخته و بروز سکته مغزی مرتبط است. به نظر میرسد این ماده شیمیایی، عملکرد طبیعی سلولهای اندوتلیال را مختل کرده و مغز را در معرض آسیب قرار میدهد.
فیزیولوژیست آبرن بری میگوید میگوید: “تصویر کلی این است که اگر عروق شما منقبضتر باشند و توانایی شما برای تجزیه لختههای خون کاهش یابد، خطر سکته مغزی شما افزایش مییابد.” او ادامه داد: “تحقیقات ما نه تنها این موضوع را نشان میدهد، بلکه چگونگی بالقوه افزایش خطر سکته مغزی توسط اریتریتول را نیز آشکار میسازد.”
محققان در این مطالعه فقط سلولهای اندوتلیال مغز را مورد بررسی قرار دادند و یافتههای خود را به سکتههای ایسکمیک (که در آن لخته خون جریان خون به مغز را مسدود میکند) مرتبط دانستند.
این احتمال وجود دارد که اریتریتول بر سلولهای اندوتلیال در سایر نقاط بدن نیز تأثیر بگذارد و به طور بالقوه در خطر حمله قلبی نقش داشته باشد، اما تمرکز این مطالعه بر این موضوع نبود.
همچنین، این نگرانی وجود دارد که آسیب وارد شده به سلولهای اندوتلیال بتواند مغز را در برابر آسیبهای بیشتر آسیبپذیر کند؛ اما این موضوع نیز در این مطالعه پوشش داده نشد. یافتههای ارائه شده به اندازهای نگرانکننده هستند که محققان پیشنهاد میکنند مصرف اریتریتول باید کاهش یابد.
فیزیولوژیست کریستوفر دسوزا میگوید میگوید: “با توجه به مطالعه اپیدمیولوژیک که کار ما را الهام بخشید و یافتههای سلولی کنونی ما، معتقدیم که برای افراد عاقلانه است که مصرف شیرینکنندههای غیرمغذی مانند این را کنترل کنند.”
مهمترین نکتهای که باید مورد تأکید قرار گیرد این است که این مطالعه بر روی سلولهای آزمایشگاهی انجام شده و نه بر روی افراد زنده. مکانیسمها و دوز مصرف اریتریتول در این آزمایشها لزوماً با سناریوهای دنیای واقعی مطابقت ندارد.
همچنین لازم به ذکر است که بدن انسان به طور طبیعی اریتریتول تولید میکند. ممکن است سطوح بالای آن مستقیماً ناشی از مصرف غذا و نوشیدنی نباشد، بلکه نشانهای از بروز مشکلی دیگر باشد. علاوه بر این، برخی تحقیقات دریافته است که اریتریتول میتواند سلامت عروق را تقویت کند، نه اینکه به آن آسیب برساند.
تمام این ملاحظات باید به دقت سنجیده شوند، اما تأثیرات بالقوه منفی اریتریتول قطعاً نیاز به بررسی بیشتر دارد، به ویژه از آنجایی که طبقهبندی آن به عنوان یک الکل قندی، آن را از هشدارهای دیگر در مورد شیرینکنندههای مصنوعی مستثنی کرده است.
“مطالعه ما به شواهدی میافزاید که نشان میدهد شیرینکنندههای غیرمغذی که عموماً بیخطر تلقی میشدند، ممکن است بدون عواقب منفی برای سلامتی نباشند”، میگوید دسوزا.
این تحقیق در مجله فیزیولوژی کاربردی منتشر شده است.
