بسیاری از ما تجربه کردهایم که خاطراتی که فکر میکردیم برای همیشه از ذهنمان پاک شدهاند، ناگهان با یک محرک خاص دوباره زنده میشوند. اما آیا این خاطرات واقعاً از بین رفتهاند یا صرفاً در گوشهای از مغز پنهان شدهاند؟ تحقیقات جدید روی مگس سرکه نشان میدهد که خاطرات فراموششده ممکن است کاملاً از دست نروند، بلکه در حالتی “خاموش” باقی بمانند و با شرایط مناسب قابل بازیابی باشند.
این یافتهها که در مجله معتبر نیچر نیوروساینس منتشر شده، نشان میدهد که مغز ممکن است سیستمی برای حفظ انعطافپذیری حافظه داشته باشد. دانشمندان معتقدند که خاطرات فراموششده در مدارهایی که قادر به هدایت رفتار نیستند، باقی میمانند و در صورت لزوم میتوانند دوباره فعال شوند.
این مطالعه که با استفاده از مگس سرکه (مگس سرکه) انجام شده، نشان میدهد که چگونه مغز میتواند خاطرات را به صورت “خاموش” ذخیره کند. مگسها میتوانند یاد بگیرند که از یک بوی خاص که با شوک الکتریکی همراه بوده، اجتناب کنند. اما پس از گذشت حدود ۲۴ ساعت، این خاطره اجتنابی از بین میرود و مگسها دیگر به آن بو واکنش نشان نمیدهند.
اما نکته جالب اینجاست که وقتی مگسها دوباره در محیطی مشابه با آموزش اولیه قرار گرفتند، خاطره اجتنابی بازگشت و آنها دوباره از آن بو دوری کردند. این نشان میدهد که محرکهای محیطی مانند بافت و نورپردازی نقش مهمی در بازیابی خاطرات فراموششده ایفا میکنند.
محققان با بررسی فعالیت مغزی مگسها دریافتند که در زمان فراموشی، ردپای حافظه که منجر به رفتار اجتنابی میشود، به تدریج محو میشود. همزمان، یک ردپای “خاموش” در مجموعهای دیگر از نورونها که به طور معمول بر رفتار تأثیر نمیگذارند، ظاهر میشود.
وقتی محرکهای مناسب فراهم میشوند، فعالیت مغزی دوباره به نورونهای دخیل در رفتار اجتنابی منتقل شده و خاطره بازیابی میشود. دانشمندان معتقدند که مغز دو نسخه از خاطره را از ابتدا ایجاد میکند: یکی که بلافاصله رفتار را هدایت میکند و دیگری که پنهان میماند.
نکته قابل توجه دیگر این است که فرآیند بازیابی خاطرات میتواند ناقص باشد. در این آزمایش، مگسها حتی به بوهایی که هرگز با شوک الکتریکی همراه نبودند نیز واکنش اجتنابی نشان دادند، گویی که آن بوها نیز پیشبینیکننده شوک بودهاند. این پدیده منجر به شکلگیری “خاطرات کاذب” میشود.
این یافتهها که در مجله نیچر نیوروساینس نیز منتشر شده، نشان میدهد که مغز مکانیسمهای جداگانهای برای بازیابی دقیق خاطرات و ایجاد خاطرات کاذب دارد. اگرچه این تحقیقات روی مگس سرکه انجام شده، اما میتواند بینشهایی درباره نحوه عملکرد مغز انسان در ذخیره و بازیابی خاطرات، حتی خاطرات “فراموششده”، ارائه دهد.
