میماس، یکی از قمرهای کوچک زحل که به دلیل دهانه بزرگ «هرشل» به «ستاره مرگ» شباهت دارد، سالها به عنوان یکی از مردهترین اجرام منظومه شمسی شناخته میشد. با این حال، دانشمندان در سال ۲۰۲۴ با تحلیل دادههای مداری دریافتند که اقیانوسی پهناور و بسیار جوان در زیر پوسته ضخیم و پر از دهانه این قمر پنهان شده است.
این کشف هیجانانگیز نه از طریق تصویربرداری مستقیم از آب یا شکافهای سطحی، بلکه با تحلیل دقیق دینامیک و حرکات مداری میماس انجام شد. فضاپیمای کاسینی ناسا بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷ اطلاعات ارزشمندی از سیستم زحل جمعآوری کرد. دانشمندان با استفاده از این دادهها متوجه انحراف و تاب خوردن (لیبراسیون) غیرعادی در حرکت این قمر شدند. پیش از این، مطالعهای در سال ۲۰۱۴ در نشریه ساینس این نوسانات بزرگ را ثبت کرده بود، اما علت آن مشخص نبود. در نهایت، در مقاله سال ۲۰۲۴ در نشریه نیچر، محققان نشان دادند که وجود یک لایه مایع در عمق ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری زیر پوسته یخی، بهترین توضیح برای این نوسانات حرکتی و تغییرات مداری میماس است.
برخلاف قمر همسایه یعنی انسلادوس که با فورانهای آب و شکافهای جوان سطحی، وجود اقیانوس زیرسطحی خود را آشکار میسازد، سطح میماس به شدت قدیمی، سفت و پوشیده از دهانههای برخورد شهابسنگی است. حتی در توضیحات ناسا درباره میماس همچنان بر پوسته بهشدت آبلهگون و یخی آن تاکید میشود. دانشمندان توضیح میدهند که اقیانوس میماس با سنی کمتر از ۲۵ میلیون سال، بسیار جوانتر از آن است که بتواند آثار خود را روی سطح قمر نمایان کند. در واقع، این اقیانوس نوپا حتی از کوههای هیمالیا زمین نیز جوانتر است؛ چرا که بر اساس شواهد علمی، سازمان زمینشناسی آمریکا زمان برخورد صفحات هند و اوراسیا را حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون سال پیش میداند.
شبیهسازیهای رایانهای نشان میدهند که اگرچه فرآیند ذوب شدن یخهای درونی ممکن است از میلیونها سال پیش آغاز شده باشد، اما مرز میان اقیانوس و یخ تنها در ۲ تا ۳ میلیون سال گذشته به فاصله ۳۰ کیلومتری از سطح رسیده است. این زمان کوتاه به پوسته یخی اجازه نداده است که شکافهای بزرگ یا تغییرات ساختاری چشمگیری را تجربه کند. بر اساس گزارش رصدخانه پاریس، زمان احتمالی شکلگیری این اقیانوس بین ۵ تا ۱۵ میلیون سال پیش تخمین زده میشود. همچنین یک پژوهشی درباره تکامل حرارتی-مداری نشان میدهد که فرآیند ذوب شدن یخها در زمانهایی که مدار قمر بیضویتر بوده و گرمای جزر و مدی بیشتری تولید میشده، سرعت گرفته است.
افقهای جدید در جستجوی جهانهای اقیانوسی
کشف اقیانوس در میماس، معیارهای اخترزیستشناسان برای شناسایی جهانهای دارای آب را تغییر میدهد. از این پس، وجود یک سطح بهظاهر مرده و پر از دهانه مانعی برای احتمال وجود آب مایع در اعماق یک قمر نخواهد بود. هرچند هنوز مشخص نیست که آیا شرایط این اقیانوس جوان برای شکلگیری حیات مناسب است یا خیر، اما میماس به دانشمندان فرصتی بینظیر میدهد تا مراحل اولیه شکلگیری یک جهان اقیانوسی را پیش از آنکه آثارش سطح قمر را دگرگون کند، مطالعه کنند.
