فیزیکدانان در سراسر جهان همواره به دنبال کشف رازهای بنیادی ماده بودهاند. اکنون پس از نزدیک به ۵۰ سال جستوجوی مداوم، دانشمندان به قویترین شواهد تجربی دست یافتهاند که وجود یک ذره فرضی بسیار عجیب به نام «چسبینه» (Glueball) را تأیید میکند؛ ذرهای که برخلاف ذرات معمولی، تماماً از حاملان نیرو تشکیل شده است.
مدل استاندارد فیزیک ذرات توضیح میدهد که چگونه مادهای که ما لمس و تجربه میکنیم، شکل میگیرد. در این میان، کوارکها ذرات بنیادی سازنده پروتونها و نوترونها هستند و گلوئونها نیز مانند چسبی قوی، این ذرات را در کنار هم نگه میدارند.
نظریه کرومودینامیک کوانتومی از دههها پیش پیشبینی کرده بود که گلوئونها میتوانند بدون نیاز به کوارکها، به یکدیگر متصل شده و ذرهای مستقل به نام چسبینه ایجاد کنند. محققان پروژه همکاری علمی طیفسنج پکن ۳ (BES III) در چین، اکنون سیگنالهای واضحی از این ذره مرموز را ردیابی کردهاند.
این گروه بینالمللی با استفاده از برخورددهنده الکترون-پوزیترون پکن (BEPCII) توانستند ذرات را در سرعتهای نزدیک به نور به هم بکوبند. حاصل این برخوردهای پرانرژی، تولید انبوهی از ذرات ناپایدار بود که فیزیکدانان با غربال کردن آنها به نتایج شگفتانگیزی رسیدند.
یکی از این ذرات واسطه، مزون J/psi نام دارد که پس از تولید، به سرعت متلاشی میشود. بررسی فروپاشی این مزونها یکی از بهترین راهها برای شکار چسبینهها است؛ پروژهای که دههها در این شتابدهنده دنبال میشد.
دانشمندان پیشتر در سال ۲۰۲۴ یافتههای خود را در نشریه فیزیکال ریویو لترز منتشر کردند که شامل اندازهگیری جرم و ویژگیهای ذرهای به نام X(2370) بود. بررسیهای جدیدتر آنها نشان میدهد که این ذره، رفتاری کاملاً منطبق با پیشبینیهای نظری یک چسبینه دارد و ویژگی «تکگانه طعم» (flavor-singlet) را نشان میدهد.
فیزیکدانان با رد سناریوهای جایگزین، به این نتیجه رسیدهاند که جرم و خواص شناساییشده برای این ذره با تئوری چسبینهها همخوانی بینظیری دارد. نتایج تکمیلی این پژوهش علمی اکنون در پایگاه آرکایو در دسترس علاقه مندان قرار گرفته است.
گامی نو در درک جهان فیزیکی
کشف این ذره عجیب نهتنها نظریه برهمکنشهای قوی را در سختترین آزمون خود سربلند میکند، بلکه مرزهای دانش ما را از ساختار ماده فراتر میبرد. با توسعه نسلهای جدید شتابدهندههای ذرات در آینده، احتمالاً ابعاد ناشناختهتری از این دنیای شگفتانگیز کوانتومی آشکار خواهد شد.
