طاعون، بیماری که قرنهاست با نام «مرگ سیاه» شناخته میشود و در گذشته جان میلیونها نفر را گرفته، همچنان تهدیدی جدی برای سلامت بشر است. اما اکنون، دانشمندان موفق به توسعه دو واکسن جدید شدهاند که در آزمایشها روی موشها، اثربخشی ۱۰۰ درصدی در برابر اشکال کشنده این بیماری نشان دادهاند.
این واکسنها که با نامهای LMA و LMP شناخته میشوند، از نوع واکسنهای زنده ضعیفشده هستند. این بدان معناست که از نسخههای تغییریافته و ضعیفشده باکتری عامل بیماری (یرسینیا پستیس) برای تحریک سیستم ایمنی استفاده میکنند تا بدن در برابر عفونت واقعی مقاوم شود.
در این تحقیقات، موشها دو دوز واکسن را به صورت تزریق عضلانی دریافت کردند و سپس یک دوز تقویتی از طریق بینی (با استفاده از واکسن مبتنی بر آدنوویروس) دریافت نمودند. این روش که «پرایم-پول» نامیده میشود، سیستم ایمنی را در محل ورود احتمالی عامل بیماریزا، یعنی بافت بینی، متمرکز میکند.
پس از گذشت مدتی از واکسیناسیون، موشها در معرض دوز کشندهای از باکتری یرسینیا پستیس قرار گرفتند. در کمال تعجب، تمام موشهای گروه کنترل که واکسینه نشده بودند، ظرف چند روز تلف شدند، در حالی که تمام موشهای واکسینه شده زنده ماندند.
حتی زمانی که موشها در معرض دوز بسیار بالاتری از باکتری قرار گرفتند، اثربخشی واکسنها همچنان بالا بود و در بیشتر گروهها ۱۰۰ درصد باقی ماند، هرچند در یک گروه خاص که فاقد سلولهای ایمنی کلیدی بودند، این میزان به ۸۰ درصد کاهش یافت.
این نتایج امیدوارکننده، گام مهمی در جهت تولید واکسنهای ایمن و مؤثر برای انسان محسوب میشود. در حال حاضر، هیچ واکسن طاعونی توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید نشده است و سازمان بهداشت جهانی نیز واکسیناسیون را جز برای گروههای پرخطر توصیه نمیکند.
طاعون، هرچند بیشتر با قرون وسطی گره خورده است، اما هنوز هم سالانه صدها تا هزاران مورد گزارش میشود و گاهی اوقات منجر به شیوعهای گسترده میگردد. در آفریقا رخ میدهند، اما این بیماری میتواند در هر جایی که جمعیت انسانی با ککهای موش (که ناقل باکتری هستند) در تماس باشد، ظاهر شود.
در حالی که طاعون خیارکی (با غدد لنفاوی متورم) شناختهشدهتر است، طاعون ریوی طاعون ریوی، که ریهها را درگیر میکند و در صورت عدم درمان به سرعت کشنده است، تهدید جدیتری محسوب میشود. به همین دلیل، اثربخشی ۱۰۰ درصدی واکسنهای جدید در برابر این شکل از بیماری، اهمیت ویژهای دارد.
محققان امیدوارند با ادامه آزمایشها بر روی نخستیهای غیرانسانی و سپس کارآزماییهای بالینی انسانی، بتوانند این واکسنها را در آینده نزدیک برای محافظت از انسانها در برابر این بیماری مرگبار در دسترس قرار دهند. این تحقیقات در مجله Science Translational Medicine منتشر شده است.
