امروزه ابزارهای دیجیتال به بخش جداییناپذیری از زندگی ما تبدیل شدهاند و کودکان نیز در سنین هرچه پایینتر به این فناوریها دسترسی پیدا میکنند. اما سوال اصلی اینجاست که آیا این میزان از زمان صرفشده در مقابل نمایشگرها، واقعاً سلامت و رشد آنها را تحت تأثیر قرار میدهد؟
شواهد علمی در این زمینه بسیار متناقض است؛ در حالی که برخی مطالعات نسبت به پیامدهای منفی هشدار میدهند، تحقیقات دیگر هیچ رابطه معناداری میان زمان استفاده از دستگاههای دیجیتال و مشکلات روانی یا جسمی پیدا نکردهاند. در پژوهشی جدید که در نشریه شبکه باز جاما منتشر شده، محققان دانشگاه ادینبرو و امپریال کالج لندن دادههای مربوط به ۳۷۸۶ کودک را در قالب مطالعه طولی «Growing Up in Scotland» بررسی کردند.
این تیم تحقیقاتی تأثیر استفاده از نمایشگرها در خارج از محیط مدرسه را در سنین ۵، ۱۰ و ۱۵ سالگی بر رشد روانی-اجتماعی کودکان تحلیل کردند. یافتههای کلی این مطالعه اطمینانبخش است و نشان میدهد که «نحوه استفاده» از نمایشگرها اهمیت بسیار بیشتری نسبت به «مدت زمان» آن دارد.
محققان در گزارش خود خاطرنشان کردند که هیچ ارتباط معناداری بین استفاده از نمایشگرها و مشکلات رشدی در سنین ۵ یا ۱۰ سالگی یافت نشده است. تنها در سن ۱۵ سالگی، استفاده بسیار زیاد از بازیهای الکترونیکی با نمرات بالاتر در شاخص مشکلات رفتاری مرتبط بود، اما این موضوع در مورد سایر فعالیتهای دیجیتال صدق نمیکرد.
یکی از یافتههای غافلگیرکننده این بود که نوجوانان ۱۵ سالهای که روزانه بیش از یک ساعت از شبکههای اجتماعی استفاده میکردند، کمتر از کسانی که کمتر از یک ساعت وقت میگذاشتند، دچار مشکلات رفتاری بودند. نویسندگان حدس میزنند که شبکههای اجتماعی ممکن است با تقویت روابط دوستانه، حمایت اجتماعی بیشتری برای نوجوانان فراهم کنند.
با این حال، محققان تأکید میکنند که دستورالعملهای بهداشتی فعلی، مانند توصیه سازمان جهانی بهداشت برای محدود کردن زمان نمایشگر در کودکان زیر ۵ سال، ممکن است پیچیدگیهای واقعی این رابطه را به درستی بازتاب ندهد. آنها در مقاله خود تصریح کردند که باید نگاه دقیقتری به این موضوع داشت.
در نهایت، کارشناسان معتقدند که استفاده از نمایشگرها در خلأ اتفاق نمیافتد و تحت تأثیر عوامل اجتماعی و خانوادگی متعددی است. برای درک بهتر این موضوع، تحقیقات آینده باید بر این نکته تمرکز کنند که کودکان دقیقاً در فضای دیجیتال چه فعالیتی انجام میدهند و این فعالیت جایگزین چه کارهای دیگری در دنیای واقعی میشود.
نگاهی به آینده پژوهشها
این مطالعه نشان میدهد که زمان صرفشده در مقابل نمایشگرها به تنهایی عامل تعیینکنندهای در رشد کودکان نیست و تنها یکی از عوامل متعدد تأثیرگذار در مسیر رشد آنها محسوب میشود.
