صدای قار و قور شکم، تجربهای آشنا برای همه ماست. گاهی خندهدار و گاهی شرمآور، اما آیا تا به حال به این فکر کردهاید که این صداها چه اطلاعاتی درباره وضعیت سلامتی شما در خود دارند؟
محققان در دانشگاه کالج لندن آزمایشی خلاقانه ترتیب دادهاند تا توانایی ما در تشخیص و تفسیر سیگنالهای درونی دستگاه گوارش را بسنجند. این مطالعه که در مجله Scientific Reports منتشر شده، از شرکتکنندگان خواسته است تا تشخیص دهند کدام یک از دو کلیپ صوتی، صدای زنده و واقعی شکم خودشان است و کدام یک از قبل ضبط شده.
هدف این تحقیق، که «تشخیص غرش شکم» نام گرفته، سنجش «درونادراکی گوارشی» (gastrointestinal interoception) است. درونادراکی، که گاهی «حس ششم» نامیده میشود، توانایی ما در درک و تفسیر سیگنالهای بدنی است و نقش مهمی در احساسات ما، از گرسنگی و تشنگی گرفته تا اضطراب و آرامش، ایفا میکند.
محققان معتقدند که احساسات شکمی، بخش مهمی از «حس درونی» یا «حس ششم» ما را تشکیل میدهند و در تنظیم هیجانات و سلامت روان نقش اساسی دارند. ضعف در این توانایی میتواند منجر به اختلالات خوردن، کمآبی بدن یا نادیده گرفتن درد شود، در حالی که حساسیت بیش از حد میتواند باعث حملات پانیک و اضطراب گردد.
روشهای سنتی برای سنجش درک سیگنالهای گوارشی، مانند باد کردن بادکنک در داخل معده یا رکتوم، اغلب ناخوشایند هستند. روشهای جدیدتر نیز نیازمند بلعیدن کپسولهای الکترونیکی هستند که پیوستن داوطلبان به این تحقیقات را دشوار میکند.
روش جدید این تحقیق بسیار سادهتر است. ۴۵ بزرگسال سالم (دو سوم زن) پس از سه ساعت ناشتایی در آزمایشگاه حاضر شدند. یک گوشی پزشکی دیجیتال روی شکم آنها قرار گرفت تا صداهای مداوم دستگاه گوارش، که به آن «بُربوریگمی» (borborygmi) گفته میشود، ضبط شود.
سپس شرکتکنندگان دو کلیپ صوتی ۱۵ ثانیهای گوش دادند: یکی صدای زنده شکم در همان لحظه و دیگری صدایی که چند دقیقه قبل ضبط شده بود. وظیفه آنها این بود که تشخیص دهند کدام صدا زنده است و میزان اطمینان خود را به پاسخشان بیان کنند.
این آزمایش در سه حالت مختلف گوارشی تکرار شد: ناشتا، پس از نوشیدن آب گازدار و پس از مصرف یک نوشیدنی پروتئینی جایگزین غذا.
در مجموع، افراد در تشخیص صدای زنده شکم خود چندان موفق نبودند و دقت آنها حدود ۵۶ تا ۶۰ درصد بود که تنها کمی بهتر از حدس تصادفی (۵۰ درصد) است. اما نکته مهم این بود که محققان تفاوتهای معناداری بین افراد مشاهده کردند.
حدود یک پنجم شرکتکنندگان در حالت ناشتا، و یک چهارم پس از نوشیدن آب گازدار یا نوشیدنی پروتئینی، عملکردی به مراتب بهتر از حدس تصادفی داشتند. برخی افراد نیز با بیان میزان اطمینان خود، دقت عملکردشان را نشان دادند.
این یافتهها نشان میدهد که آگاهی ما از سیگنالهای داخلی گوارشی با وضعیت فیزیولوژیکی بدن تغییر میکند و تفاوتهای فردی قابل توجهی در میزان حساسیت افراد به این سیگنالها وجود دارد.
محققان معتقدند که این ابزار جدید میتواند به مطالعه اختلالاتی مانند اختلالات خوردن، سندرم روده تحریکپذیر، اضطراب و افسردگی کمک کند. همچنین در درک ارتباط عمیق بین احساسات و علائم گوارشی کاربرد خواهد داشت.
این پژوهش همچنین به این ایده روانشناختی جالب اشاره دارد که تفسیر ما از صداهای شکم، تا حدی آموخته شده است. کودکان یاد میگیرند که صدای قار و قور شکم اغلب به معنای گرسنگی است، زیرا والدین این موضوع را به آنها آموزش میدهند.
“در نتیجه،” محققان نوشتند، “حالات گوارشی که به حالات فیزیکی و احساسی متمایز کمک میکنند، اغلب منحصر به فرد و تا حدی اجتماعی ساخته شدهاند.”
این مطالعه نه تنها یافتههای مهمی ارائه میدهد، بلکه یک ابزار تحقیقاتی جدید، غیرتهاجمی و کمهزینه را معرفی میکند که به صورت متنباز (open-source) در دسترس دانشمندان قرار گرفته است. این امر میتواند تحقیقات بیشتری را در مورد یکی از کمتر شناختهشدهترین سیستمهای حسی بدن تسهیل کند.
ممکن است شکم شما همیشه در تلاش بوده تا چیزی به شما بگوید؛ نکته اینجاست که آیا شما به آن گوش میدهید؟
این تحقیق در Scientific Reports منتشر شده است.
