شاید مادربزرگ شما هم مثل بسیاری از ما، وقتی در کودکی پای تلویزیون مینشستید، به شما هشدار میداد که “این جعبه جادویی مغزت را میپوساند”. به نظر میرسد این هشدارها بیراه نبودهاند و تحقیقات جدید نشان میدهند که تماشای طولانیمدت تلویزیون میتواند تأثیرات منفی بر مغز داشته باشد.
مطالعهای که در مجله آلزایمر و زوال عقل: مجله انجمن آلزایمر منتشر شده، نشان میدهد که صرف ساعتها در مقابل صفحه تلویزیون، برخلاف نشستن پشت میز کار و انجام فعالیتهای ذهنی، میتواند به ساختار مغز آسیب برساند.
این تحقیق که بیش از ۱۷۰۰ بزرگسال را برای حدود ۲۴ سال دنبال کرده، یافتههای قابل تاملی به همراه داشته است. مشخص شد مردانی که در میانسالی به طور مرتب تلویزیون تماشا میکردند، حجم مغزی کمتری در نواحی آسیبپذیر به بیماری آلزایمر داشتند. همچنین، آسیبهای مغزی مرتبط با زوال عقل در این گروه بیشتر مشاهده شد.
نکته جالب اینجاست که این اثرات منفی در زنانی که همان میزان زمان را به تماشای تلویزیون اختصاص داده بودند، مشاهده نشد. محققان این تفاوت جنسیتی را شگفتانگیز دانستهاند.
ناتان فتِر، دانشمند علوم زیستی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، توضیح میدهد که این تفاوت ممکن است به دلیل نحوه متفاوت انباشت زمان بیتحرک بین زنان و مردان باشد؛ مثلاً زنان ممکن است نشستن خود را بیشتر قطع کنند یا تفاوتهای بیولوژیکی در پاسخ مغز به رفتارهای طولانیمدت بیتحرک وجود داشته باشد.
دیوید رایکلن، زیستشناس دیگر از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، میگوید که تمرکز صرف بر میزان نشستن کافی نیست، بلکه باید به فعالیتهایی که فرد در زمان نشستن انجام میدهد نیز توجه کرد. او طبق مطالعه که حتی کارهای اداری که نیاز به نشستن دارند، اغلب شامل برنامهریزی، خواندن، نوشتن، تصمیمگیری و حل مسئله است که این فعالیتهای محرک ذهنی میتوانند به ایجاد “ذخیره شناختی” کمک کنند.
دادههای این مطالعه از ۱۷۱۲ شرکتکننده در تحقیق طولانیمدت مطالعه خطر تصلب شرایین در جوامع (ARIC) جمعآوری شده است. این افراد در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی، در اوایل دهه ۵۰ زندگی خود، میزان تماشای تلویزیون و ساعات نشستن در محل کار را گزارش دادند. حدود ۲۴ سال بعد، با استفاده از امآرآی، مغز آنها مورد بررسی قرار گرفت.
محققان به طور خاص به نواحی مغزی که در مراحل اولیه بیماری آلزایمر و زوال عقل دچار تغییر میشوند و همچنین به نواحی با افزایش حجم ضایعات ماده سفید (WMH) که نشاندهنده بیماری عروق کوچک مغزی مرتبط با زوال شناختی و خطر زوال عقل است، توجه کردند.
در مقایسه با افرادی که “بسیار زیاد” تلویزیون تماشا میکردند، افرادی که در محل کار “همیشه” مینشستند، ضایعات ماده سفید کمتری داشتند و حجم بیشتری در قشر پیشانی، آهیانه و پسسری مغزشان مشاهده شد.
این یافتهها نشان میدهند که نشستن به خودی خود لزوماً با سلامت ضعیفتر مغز مرتبط نیست، بلکه به فعالیتی که در حین نشستن انجام میشود، بستگی دارد. تماشای تلویزیون یک فعالیت منفعلانه تلقی میشود، در حالی که کارهای اداری حتی در حالت نشسته نیز نیازمند درگیری ذهنی هستند.
البته این مطالعه محدودیتهایی نیز دارد؛ دادهها بر اساس خوداظهاری شرکتکنندگان بوده و ممکن است دقیق نباشند. همچنین، این تحقیق نمیتواند ثابت کند که تماشای تلویزیون مستقیماً باعث این تفاوتها شده است.
با این حال، با توجه به تحقیقاتی که نشان میدهد عمر کتابخوانها تقریباً ۲ سال بیشتر است نسبت به افراد غیر کتابخوان، به نظر میرسد تفاوت قابل توجهی بین فعالیت فعال و منفعل مغز در حالت نشسته وجود دارد. فعالیتهایی مانند حل معما، کارهای دستی یا حتی پیامک دادن که مغز را در حین نشستن درگیر میکنند، ممکن است تأثیر منفی نشستن را کاهش دهند، اما تحقیقات بیشتری برای تأیید این موضوع لازم است.
بنابراین، اگر قصد دارید امشب یک ماراتن تلویزیونی دیگر را شروع کنید، به یاد داشته باشید که مغز شما ممکن است از استراحتهای کوتاه یا فعالیتهای ذهنی دیگر در حین نشستن بهرهمند شود.
