کاوشگر چینی Tianwen-2 احتمالاً پس از یک سفر یکساله به یکی از شبهماههای زمین به نام Kamoʻoalewa رسیده است.
اول از همه، «شبهماه» دقیقاً چیست؟ زمین فقط یک قمر طبیعی دارد که همان «ماه» است. اما گاهی تکههایی از سنگهای فضایی به دام گرانش زمین نمیافتند، بلکه در مداری مشابه زمین به دور خورشید حرکت میکنند و به نظر میرسد همراه زمین هستند. به این اجرام «شبهماه» گفته میشود؛ یعنی در ظاهر همراه زمیناند، اما در واقع قمر واقعی آن محسوب نمیشوند.
مشهورترین شبهماه منظومه شمسی احتمالاً جرمی به نام Zoozve است که داستان نامگذاری آن هم از یک اشتباه در یک پوستر کودکانه شکل گرفته است. تاکنون دستکم هشت شبهماه برای زمین شناسایی شده که همراه با ما به دور خورشید حرکت میکنند.
هنوز دقیقاً مشخص نیست این شبهماهها از کجا آمدهاند، اما تحلیلهای طیفی اخیر نشان میدهد برخی از آنها ممکن است از مواد سطح ماه باشند که پس از برخوردهای شهابسنگی از سطح ماه به فضا پرتاب شدهاند.
این احتمال برای Kamoʻoalewa قویتر است؛ زیرا این جرم بزرگترین و یکی از جالبترین شبهماههاست. طول آن حدود ۴۵ تا ۶۰ متر است و در مداری نسبتاً پایدار قرار دارد، بهطوری که فاصلهاش از زمین هرگز بیش از ۱۰ برابر فاصله زمین تا ماه نمیشود. با این حال مشاهده آن بسیار دشوار است، چون بسیار دور است و گاهی در راستای خورشید از دید زمین قرار میگیرد.
اگرچه شواهد نشان میدهد اجرامی مانند Kamoʻoalewa میتوانند منشأ قمری داشته باشند، اما هنوز این موضوع بهطور قطعی ثابت نشده است. بهدست آوردن نمونه مستقیم از آن میتواند این فرضیه را تأیید کند، و چین قصد دارد این کار را با مأموریت Tianwen-2 انجام دهد.
طبق توضیح پژوهشگران، «شبهقمر زمین (۴۶۹۲۱۹) Kamoʻoalewa بر اساس شواهد طیفی احتمالاً از برخوردی در سطح ماه به وجود آمده و این موضوع با شبیهسازیهای دینامیکی و دهانهسازی نیز تقویت شده است.»
اگر واقعاً تعداد قابل توجهی از اجرام نزدیک زمین منشأ قمری داشته باشند، این موضوع میتواند ارتباط میان علم ماه و اجرام نزدیک زمین را روشنتر کند؛ هم از نظر مطالعه فرآیند شکلگیری دهانهها و مواد پرتابشده، و هم برای بهبود مدلهای منشأ اجرام نزدیک زمین که در نهایت به حوزههایی مثل دفاع سیارهای و تعیین سن سطح ماه کمک میکند.
CNSA پیش از پرتاب اعلام کرده بود که مأموریت Tianwen-2 چند هدف را در یک پرتاب دنبال میکند؛ از جمله عبور نزدیک از سیارک 2016HO3، جمعآوری نمونه، بازگرداندن آن به زمین و همچنین عبور از دنبالهدار کمربند اصلی 311P.
این جرم در مداری بسیار نزدیک به مدار زمین قرار دارد و اطلاعات اولیه منظومه شمسی را در خود حفظ کرده است. به همین دلیل از آن به عنوان «فسیل زنده» برای مطالعه ترکیب اولیه مواد، فرآیند شکلگیری و تاریخ تکامل منظومه شمسی یاد میشود.
اگرچه هنوز Tianwen-2 موفقیت این مرحله را بهطور رسمی تأیید نکرده، اما احتمال زیادی وجود دارد که اکنون به Kamoʻoalewa رسیده باشد و مانورهای نزدیک شدن و آمادهسازی برای نمونهبرداری را آغاز کرده باشد.
با این حال، این مأموریت چالشهای زیادی پیش رو دارد. یکی از مشکلات اصلی این است که Kamoʻoalewa احتمالاً با سرعت بالایی میچرخد، حدود یک بار در هر ۲۸.۳ دقیقه.
این سرعت شاید در نگاه اول زیاد به نظر نرسد، اما نشان میدهد که این جرم احتمالاً یک توده سنگی یکپارچه است، زیرا اجرام «تودهای سست» معمولاً اگر سریعتر از یک بار در هر ۲.۲ ساعت بچرخند از هم متلاشی میشوند. بنابراین این کاوشگر باید با یک سنگ فضایی سریعالدوران و احتمالاً یکپارچه کار کند که کار بسیار دشواری است.
در مرحله نزدیکسازی، کاوشگر ابتدا در نزدیکی جرم به پرواز و بررسی همزمان میپردازد و بهتدریج به آن نزدیک میشود تا منطقه مناسب نمونهبرداری مشخص شود.
سپس سرعت چرخش خود را با جرم هماهنگ میکند و در نهایت بازویی را برای جمعآوری نمونه به سطح نزدیک میکند.
پس از پایان نمونهبرداری، فضاپیما وارد مرحله انتظار و سپس مسیر بازگشت به زمین میشود. در نزدیکی زمین، کپسول بازگشت از بدنه اصلی جدا شده و بهطور مستقل وارد جو زمین میشود و انتظار میرود تا پایان سال ۲۰۲۷ روی زمین فرود آمده و بازیابی شود.
پس از آن، این مأموریت مسیر خود را به سمت دنبالهدار کمربند اصلی 311P ادامه خواهد داد، هرچند انتظار نمیرود تا سال ۲۰۳۵ به آن برسد. همانطور که گفته میشود، فضا بسیار بزرگ است.
