کاوشگر پشتکار طی پنج سال گذشته مشغول مطالعه دلتای رودخانهای درون Jezero Crater روی مریخ بوده است. هدف این مأموریت، درک بهتر گذشته سیاره سرخ و جستوجوی نشانههایی از حیات باستانی در آن است.
سال گذشته، این مریخنورد سنگی را کشف کرد که تاکنون امیدوارکنندهترین نمونه برای وجود احتمالی حیات گذشته در مریخ به شمار میرود. البته دانشمندان هنوز نمیتوانند با قطعیت درباره آن اظهار نظر کنند، زیرا برای بررسی دقیق باید نمونهها به زمین منتقل شوند؛ پروژهای که خود با چالشهای فراوانی روبهرو است.
اما این بار موضوع اصلی یک کشف علمی نیست، بلکه یک دستاورد مهندسی و رکوردی تاریخی است.
پرسیورنس یک ماراتن کامل روی مریخ را به پایان رساند
آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) اعلام کرده است که پرسیورنس تا تاریخ ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶ موفق شده مسافت ۴۲.۱۹۵ کیلومتر (۲۶.۲ مایل) را روی سطح مریخ طی کند؛ دقیقاً معادل طول یک ماراتن استاندارد.
این رکورد در حالی ثبت شد که مریخنورد در حال بررسی منطقهای جالب در غرب دهانه جیزرو بود.
تنها وسیله نقلیه زمینی دیگری که پیش از این موفق به طی مسافت یک ماراتن در جهانی دیگر شده بود، مریخنورد Opportunity بود. اما او برای رسیدن به این رکورد ۱۱ سال زمان نیاز داشت، در حالی که پرسیورنس این کار را تنها در ۵ سال انجام داده است؛ موضوعی که نشاندهنده پیشرفت چشمگیر فناوری در نسل جدید مریخنوردهای ناسا است.
رکورد بعدی در راه است
آپورچونیتی که در سال ۲۰۰۴ روی مریخ فرود آمد، تا پایان مأموریت خود در سال ۲۰۱۹ مجموعاً ۴۵.۱۶ کیلومتر را پیمود.
پرسیورنس اکنون تنها حدود ۳ کیلومتر با شکستن رکورد کلی آپورچونیتی فاصله دارد و احتمال زیادی وجود دارد که همین امسال این رکورد را پشت سر بگذارد.
البته سرعت رسیدن به این هدف به اولویتهای علمی مأموریت بستگی دارد. مهندسان ناسا میگویند اگر تنها هدف حرکت سریع باشد، مریخنورد میتواند در عرض چند هفته چندین کیلومتر را طی کند، اما معمولاً بخش زیادی از زمان آن صرف بررسیهای علمی و مطالعه محیط اطراف میشود.
راز سرعت بالاتر پرسیورنس
پرسیورنس که در فوریه ۲۰۲۱ وارد مریخ شد، برای پیمودن حدود ۲۰۰ متر در روز طراحی شده است، اما در عمل تواناییهای بسیار بیشتری دارد.
تنها یک سال پس از آغاز مأموریت، این مریخنورد در قالب برنامهای موسوم به «Perseverance Rapid Traverse Campaign» موفق شد طی ۲۴ روز حدود ۵ کیلومتر حرکت کند.
در سال ۲۰۲۵ نیز رکورد طولانیترین رانندگی روزانه روی مریخ را شکست و در یک روز ۴۱۱.۷ متر را طی کرد.
عامل اصلی این موفقیت، سیستم رانندگی خودکار پیشرفته آن است.
رانندگی خودکار در سیارهای دیگر
برخلاف مریخنوردهای قدیمیتر، پرسیورنس قادر است تقریباً با حداکثر سرعت مکانیکی خود بهصورت خودران حرکت کند.
مهندسان روی زمین مسیر کلی و اهداف علمی را تعیین میکنند، اما پس از آغاز حرکت، خود مریخنورد با استفاده از دوربینها و رایانههایش:
- سنگها را شناسایی میکند
- از گودالهای شنی دوری میکند
- مسیرهای امن را انتخاب میکند
- دهها بار در هر ثانیه وضعیت محیط را بررسی میکند
بیش از ۹۰ درصد رانندگیهای پرسیورنس اکنون بهصورت کاملاً خودکار انجام میشود.
این قابلیت اهمیت زیادی دارد، زیرا مریخ چندین دقیقه نوری از زمین فاصله دارد و ارسال و دریافت فرمانها با تأخیر قابلتوجهی همراه است. بنابراین تصمیمگیری لحظهای باید توسط خود مریخنورد انجام شود.
آینده مأموریت
تابستان گذشته، مهندسان ناسا تأیید کردند که سامانه چرخهای پرسیورنس دستکم برای ۶۰ کیلومتر دیگر عملکرد مطلوب خواهد داشت و این مریخنورد میتواند در مجموع بیش از ۱۰۰ کیلومتر را طی کند.
حتی اگر برخی قطعات در آینده دچار مشکل شوند، تجربه مأموریتهای قبلی نشان داده که ناسا معمولاً راهحلهای خلاقانهای پیدا میکند:
- مریخنورد Spirit پس از خرابی یکی از موتورهای حرکتی، چرخ خود را روی زمین میکشید و همین اتفاق به کشف رسوبات سیلیس سفید منجر شد.
- آپورچونیتی پس از خرابی بازوی رباتیک، با بازوی باز به حرکت ادامه داد.
- Curiosity نیز پس از خرابی بخشی از سامانه حفاری، روش حفاری جدیدی را توسعه داد.
به همین دلیل مهندسان ناسا اطمینان دارند که پرسیورنس نیز در صورت بروز مشکلات فنی به مأموریت خود ادامه خواهد داد.
رؤیایی که به واقعیت تبدیل شد
مارک میمون، یکی از رانندگان و مهندسان باسابقه مریخنوردها در ناسا، میگوید از کودکی مجذوب تصاویر مأموریت Viking Program بوده است.
او میگوید تصور اینکه روزی جزو نخستین انسانهایی باشد که تصاویر مناطق جدیدی از سیارهای دیگر را مشاهده میکنند، برایش شبیه یک رؤیا بود؛ رؤیایی که اکنون هر بار با حرکت پرسیورنس به نقطهای تازه روی مریخ، به حقیقت میپیوندد.
پرسیورنس تنها یک ربات علمی نیست؛ نمادی از توانایی بشر در کاوش جهانهای دیگر است. اکنون این مریخنورد نهتنها به دنبال نشانههای حیات باستانی میگردد، بلکه با ثبت رکوردهای جدید، فصل تازهای در تاریخ اکتشافات فضایی رقم میزند.
