ابرنواخترهای فوقدرخشان (Superluminous Supernovae) انفجارهای ستارهای هستند که حتی از ابرنواخترهای معمولی نیز بسیار درخشانترند. این رویدادها دستکم ۱۰ برابر درخشانتر از میانگین ابرنواخترها هستند و در برخی موارد، هنگام مشاهده از زمین، چندین برابر بیشتر از حد معمول میدرخشند.
منشأ این درخشندگی فوقالعاده هنوز بهطور کامل مشخص نیست و احتمالاً یک سازوکار واحد برای همه آنها وجود ندارد. برخی مدلها این پدیده را به تشکیل یک سیاهچاله نسبت میدهند، در حالی که برخی دیگر تعامل میان مواد پرتابشده انفجار و مادهای که از قبل اطراف ستاره وجود داشته (CSM یا ماده محیطی پیرامون ستاره) را عامل اصلی میدانند. احتمال دیگر نیز شکلگیری یک ستاره نوترونی بسیار مغناطیسی به نام مگنتار است.
در مورد ابرنواختر SN 2024adgt به نظر میرسد ترکیبی از دو سازوکار باعث شده این رویداد به سومین ابرنواختر هیدروژندار درخشان ثبتشده تبدیل شود. دادههای مربوط به این انفجار در نشست سالانه انجمن اروپایی نجوم در لوزان ارائه شد.
اولیانا پیلیپنکو از دانشگاه تورکو فنلاند در گفتوگو با IFLScience توضیح داد: «این ابرنواختر بهطور بالقوه مکانیزم جالبی برای تأمین انرژی دارد که شامل یک موتور مرکزی و تعامل ماده محیطی با مواد پرتابشده است.»
او افزود که این موتور مرکزی میتواند یک مگنتار باشد؛ جرمی بسیار چگال که بهسرعت میچرخد و هنگام کاهش سرعت چرخش، انرژی زیادی را به مواد اطراف منتقل میکند و به تابش آنها کمک میکند. به گفته او، در دادههای رصدی نشانههایی از هر دو فرآیند دیده میشود.
این انفجار در فاصله میلیاردها سال نوری رخ داده و آنقدر درخشان بوده که پژوهشگران توانستهاند حدود ۲۰۰ روز آن را دنبال کنند تا زمانی که دیگر بیش از حد کمنور شده است. بررسی طیف نوری این ابرنواختر نشان داد که بین مواد پرتابشده و ماده محیطی پیرامونی تعامل وجود دارد.
با این حال، این تعامل بهتنهایی نمیتواند شدت عظیم انرژی مشاهدهشده را توضیح دهد. مقدار ماده محیطی و میزان برخورد آنها برای تولید چنین درخششی کافی نبوده و به نظر میرسد منبع انرژی دیگری نیز در کار بوده است.
در اینجا فرضیه «موتور مرکزی» مطرح میشود. یکی از گزینههای اصلی، مگنتار است؛ جرمی بسیار فشرده که حتی از خورشید پرجرمتر است اما اندازهای کوچکتر از یک شهر دارد. میدان مغناطیسی این اجرام آنقدر قوی است که اگر در فاصله میان زمین و ماه قرار بگیرند، میتوانند تمامی کارتهای اعتباری روی زمین را از کار بیندازند.
پیلیپنکو در ادامه گفت: «ما نشانههای مستقیمی از وجود مگنتار نمیبینیم، اما انرژی تابشی آنقدر زیاد است که نمیتواند تنها ناشی از یک ابرنواختر فروپاشی هستهای معمولی باشد.»
به گفته پژوهشگران، مطالعه این نوع ابرنواخترها به درک بهتر تکامل ستارگان پرجرم کمک میکند؛ موضوعی که تأثیر گستردهای بر تقریباً تمام شاخههای اخترشناسی دارد. همچنین فهم منشأ این رویدادهای بسیار نادر و درخشان میتواند اطلاعات تازهای درباره مسیرهای تکاملی جدید ستارگان در اختیار دانشمندان قرار دهد.
از آنجا که ابرنواخترهای فوقدرخشان معمولاً از ستارگان بسیار پرجرم اما از نظر شیمیایی سادهتر به وجود میآیند، بررسی آنها میتواند پنجرهای به انفجارهای ستارهای در جهان اولیه نیز باز کند؛ زمانی که ستارگان سنگینتر بودند و عناصر سنگین کمتری نسبت به امروز داشتند.
در نتیجه، این انفجارهای عظیم نهتنها از نظر بصری خیرهکنندهاند، بلکه نقش مهمی در درک تکامل ستارگان و کهکشانها در مقیاسهای نزدیک و دور ایفا میکنند.
